Son Güncelleme 17 Ocak 2026 Yazar Hayri Güneş

Varroa tespiti arıcılıkta başarının anahtarı, kovanın içindeki görünmez düşmanları görünür kılmaktır. Halk arasında ‘Arı Biti’ olarak da bilinen Varroa destructor, koloninin gücünü sinsice emen ve tespit edilmediğinde tüm arılığı sönme noktasına getiren bir parazittir. Ancak bir arıcı için en büyük hata, Varroa’yı sadece arıların üzerinde gördüğünde varlığından şüphe etmektir; çünkü bir parazit çıplak gözle görülebiliyorsa, istila çoktan kritik eşiği aşmış demektir. Peki, bu sinsi düşmanı henüz yolun başındayken nasıl yakalarız?

Bu rehberde, modern arıcılığın altın standartları olan pudra şekeri testi, alkol yıkama yöntemi ve kovan altı çekmece takibi gibi en güvenilir izleme tekniklerini mercek altına alıyoruz. Kovandaki istila oranını matematiksel kesinlikle belirlemek, doğru tedavi yöntemini seçmeniz için atacağınız en stratejik adımdır. Hazırsanız, arılarınızın geleceğini kurtaracak o kritik tespit yöntemlerini birlikte inceleyelim

Varroa Enfestasyon Seviyesini Belirleme Yöntemleri

Varroa tespiti için amaç, genellikle 300 arıdan oluşan bir numunedeki akar sayısını belirleyerek, koloni genelindeki enfestasyon yüzdesini hesaplamaktır.

1. Dip Tahtası (Sticky Board) Kontrolü

Bu yöntem, en az invazif (arıya zarar vermeyen) yöntemlerden biridir ve koloni içindeki toplam akar yükünü tahmin etmeye yardımcı olur.

• Nasıl Uygulanır: Varroa tespiti için kovanın alt tabanına (tercihen telli tabana sahip kovanlarda), yapışkan yüzeyi yukarı bakacak şekilde özel olarak hazırlanmış veya ticari olarak satılan yapışkan dip tahtası yerleştirilir. Tahta, genellikle bir ızgara sistemi içerir ve bu, sayımı kolaylaştırır.
• İzleme: Tahta, 3-7 gün boyunca yerinde bırakılır. Bu süre zarfında, doğal olarak ölen veya temizleme davranışları sonucu kovan dibine düşen akarlar yapışkana takılır.
• Sonuç: Süre sonunda tahta çıkarılır ve üzerindeki akarlar sayılarak günlük doğal düşüş miktarı hesaplanır. Bu yöntem, özellikle ilaçlama öncesi ve sonrası ilaç etkinliğini kontrol etmek için idealdir.

2. Pudra Şekeri Silkeleme (Sugar Shake / Powdered Sugar Roll)

Bu, arı numunesine zarar vermeden akar sayımı yapmaya olanak tanıyan, popüler bir kantitatif (sayısal) izleme metodudur.

• Numune Alma: Yavrulu çerçeveden, ana arıdan emin olunduktan sonra, yaklaşık 300 adet ergin arı (yaklaşık yarım su bardağı veya 100 ml) numunesi alınır.
• Uygulama: Numune arılar, elek kapaklı bir kavanoza konur. Üzerine 2-3 yemek kaşığı pudra şekeri (nişastasız ve topaksız) eklenir. Kavanoz yavaşça sallanır veya yuvarlanır, böylece arıların tamamı pudra ile kaplanır. Pudra şekeri, akarların ayaklarındaki tutunma yeteneğini bozar ve düşmelerini sağlar.
• Sayım: 2-3 dakika gölgede bekletildikten sonra kavanoz, beyaz bir kabın üzerine kuvvetlice sallanarak akarların elenmesi sağlanır. Akan akarlar sayılır. Daha net sayım için kaba biraz su eklenerek şeker eritilebilir.
• Avantajı: Arıların büyük çoğunluğu hayatta kalır ve kovana geri verilebilir.

3. Varroa Tespiti İçin Alkol Yıkama (Alcohol Wash)

En güvenilir ve en yüksek varroa tespiti yüzdesini (%90’dan fazla) veren kantitatif metottur, ancak bu yöntemde numune arılar telef olur.

• Numune Alma: Yine yavru çerçevesinden yaklaşık 300 arı (yarım su bardağı) numunesi alınır.
• Uygulama: Numune arılar, bir miktar alkol veya ispirtolu suya batırılır. Bu sıvı içinde en az 30 saniye kuvvetlice çalkalanır ve çalkalama işlemi 3 kez tekrarlanır. Alkol, akarların arı vücudundan ayrılmasını sağlar.
• Sonuç: Akarlar, mesh elekten geçirilerek toplanır ve sayılır. Bu yöntemle elde edilen sonuç, koloni içindeki anlık akar yükünün en doğru tahminini verir.

4. Kuluçka Kontrolü (Drone Brood Uncapping)

Varroa akarları, işçi arı kuluçkasına göre erkek arı kuluçkasını (daha uzun kapalı kalma süresi nedeniyle) 8-10 kat daha fazla tercih eder.

• Uygulama: Kovan içerisindeki kapalı erkek arı gözleri (genellikle peteğin kenarlarında bulunur) bir kapak sıyırıcı veya cımbız yardımıyla açılır.
• İzleme: İçinden çıkan pupalar tek tek incelenerek, pupa üzerinde bulunan ergin akarlar sayılır. Bu yöntem, Varroa varlığını doğrulamada ve göreceli enfestasyon düzeyini anlamada yardımcıdır.

Varroa Tespiti ve İzleme Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça ve Referanslar

Bu rehberin hazırlanmasında kullanılan bilimsel metotlar ve otoriter kaynaklar şunlardır:

• Honey Bee Health Coalition: “Tools for Varroa Management: A Guide to Effective Varroa Sampling & Control” – (Varroa İzleme ve Kontrolü İçin Küresel Standartlar).
• University of Florida (IFAS Extension): “Methods for Varroa Mite Detection in Honey Bee Colonies” – (Alkol Yıkama ve Pudra Şekeri Testi Teknik Analizleri).
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı: Arı Zararlıları ve Hastalık Teşhis Metotları Uygulama Kılavuzu.
• Scientific Beekeeping (Randy Oliver): “V-Mite Monitoring: How to properly perform an alcohol wash” – (Bilimsel Arıcılık: Alkol Yıkama ve Örnekleme Stratejileri).
• Uludağ Üniversitesi Arıcılık Araştırma Merkezi (AGAM): “Türkiye’deki Arılıklarda Varroa İstila Düzeylerinin Belirlenmesi Üzerine Saha Çalışmaları”.
• Apimondia (Dünya Arıcılık Federasyonu): “Good Beekeeping Practices for Varroa destructor Monitoring”.