Son Güncelleme 18 Ocak 2026 Yazar Hayri Güneş

Varroa destructor, bal arılarının yağ dokularıyla beslenen ve koloniyi viral enfeksiyonlara açık hale getiren ektoparazit bir akardır. Bu dosya; varroa mücadelesi konusunda akarın üreme döngüsünü, ekonomik zarar eşiğinin nasıl belirleneceğini ve kimyasal direnç oluşumunu engellemek için uygulanan “Entegre Zararlı Yönetimi” (IPM) stratejilerini detaylandırmaktadır.

1.Giriş: Varroa Neden Bu Kadar Tehlikelidir?

Varroa akarı, sadece arının “kanını” (hemolenf) emmekle kalmaz; asıl olarak arının yağ dokusu (fat body) ile beslenir. Yağ dokusu, arının bağışıklık sistemi, kışlama kabiliyeti ve pestisitleri tolere etme kapasitesi için kritiktir. Ayrıca varroa mücadelesi “Kanat Sönüklüğü Virüsü” (DWV) başta olmak üzere 20’den fazla virüsün vektörüdür (taşıyıcısıdır). Varroa mücadele esaslarını incelerken ilk akla gelen soru Varroa Neden Bu Kadar Tehlikelidir? olmaktadır.

2. Biyolojik Döngü ve Üreme

Varroa’nın yaşam döngüsü iki aşamadan oluşur:

1. Foretik Aşama: Ergin arıların üzerinde geçirdikleri, beslendikleri ve bir arıdan diğerine taşındıkları dönem (5-11 gün).
2. Üreme Aşaması: Dişi akarın, arı larvaları kapanmadan hemen önce hücreye girmesiyle başlar. Varroa, özellikle erkek arı larvalarını tercih eder çünkü erkek arıların pupa süresi daha uzundur, bu da daha fazla akar yavrusunun olgunlaşmasına olanak tanır.

3. Teşhis ve İzleme Teknikleri (Monitoring)

Gözle varroa mücadelesi için muayene genellikle yetersizdir. Teknik olarak kabul görmüş üç ana yöntem şunlardır:

• Alkol/Sabun Yıkama Testi: 300 işçi arı (yaklaşık yarım bardak) bir kavanoza alınır, alkol veya sabunlu su ile çalkalanır. Dökülen akar sayısı 300’e bölünerek yüzde (%) istila oranı bulunur.
• Pudra Şekeri Yöntemi: Varroa mücadelesi kapsamında arılara zarar vermeyen bir yöntemdir. Arılar pudra şekeriyle sallanır, şeker akarların ayaklarındaki yapışkan vantuzları etkisiz hale getirerek dökülmelerini sağlar.
• Yapışkan Tabla (Varroa Çekmecesi): Kovan altındaki çekmeceye düşen günlük doğal akar ölümü sayılır.

Kritik Eşik: İlkbaharda %1-2, bal hasadı sonrası %3’ün üzerindeki istila oranları varroa mücadelesi acil müdahale gerektirir.

---

4. Entegre Mücadele Yöntemleri (IPM)

A. Mekanik ve Biyoteknik Varroa Mücadelesi

• Erkek Arı Gözü Tuzağı: Varroa mücadelesi erkek arı gözlerini 8-10 kat daha fazla tercih eder. Kovana verilen erkek arı temel petekleri kapandıktan sonra kesilip imha edilerek akar popülasyonu %50-70 oranında azaltılabilir.
• Isı Uygulaması (Termoterapi): Kovanın kontrollü şekilde $40-47^\circ C$ dereceye kadar ısıtılması. Arılar dayanırken, akarlar yüksek sıcaklıkta ölür veya kısırlaşır.

B. Organik Asitler ve Uçucu Yağlar

Direnç gelişimini engellemek için en güvenli yoldur:

• Oksalik Asit: Yavrusuz dönemde (kışın veya suni oğulda) damlatma veya buharlaştırma şeklinde uygulanır. Hücre içindeki akara etki etmez.
• Formik Asit: Jel veya karton formunda uygulanır. Hücre içine nüfuz edebilen tek asittir. Hava sıcaklığı $15-25^\circ C$ arasındayken uygulanmalıdır.
• Timol (Kekik Yağı): Buharlaşma yoluyla etki eder. Uzun süreli koruma sağlar ancak balda koku bırakma riski vardır.

C. Sentetik Kimyasallar

• Amitraz, Flumetrin, Coumaphos: Hızlı sonuç verirler ancak yanlış kullanımda akarlar bu maddelere karşı direnç geliştirir. Ayrıca balmumunda birikerek uzun vadede koloni sağlığını olumsuz etkilerler.

---

5. Geleceğin Çözümü: VSH Arılar

VSH (Varroa Sensitive Hygiene): Varroa’ya karşı duyarlı temizleme davranışı gösteren arı hatlarıdır. Bu arılar, içinde üreme olan hücreleri tespit eder, hücreyi açar ve akarın üreme döngüsünü bozar. Uzun vadede ilaçsız arıcılık için en büyük umut genetik ıslah çalışmasıdır.

SSS (Sıkça Sorulan Sorular)

Soru 1: Bal hasadı yapılırken Varroa ilacı kullanılır mı?

Cevap: Kesinlikle hayır. Sentetik veya organik fark etmeksizin, ilaçlar balda kalıntı bırakabilir. Mücadele bal hasadı biter bitmez veya bal sezonu başlamadan önce yapılmalıdır.

Soru 2: Neden tüm akarları öldüremiyorum?

Cevap: Bir kovandaki akarların %80’i genellikle kapalı yavru hücrelerinin içindedir. Sadece dışarıdaki (foretik) akarları hedef alan tedaviler, hücre içindekilere etki etmediği için bir hafta sonra popülasyon tekrar artar.

Soru 3: Formik asit ana arıyı öldürür mü?

Cevap: Yüksek dozda ve çok sıcak havalarda ($30^\circ C$ üzeri) evet. Uygulama dozajı ve hava durumu verilerine sadık kalınmalıdır.

Kaynakça ve İleri Okuma

Ramsey, S. D., et al. (2019). Varroa destructor feeds primarily on honey bee fat body tissue and not hemolymph. PNAS. (Varroa’nın beslenme alışkanlığı üzerine devrim niteliğinde çalışma).

Honey Bee Health Coalition. Tools for Varroa Management Guide. (Dünya çapında kabul görmüş uygulama rehberi).

Delaplane, K. S. Crop Pollination by Bees. CABI Publishing.

ilginizi Çekebilecek Diğer Yazılar

• Varroa Arı Biti Kovanda Nasıl Tespit Edilir? Doğru İzleme Yöntemleri
• Varroa Nedir? Arıcının Zorlu Çilesi.
• Kış Mevsiminde Arı Bakımı: Koloniyi Kışa Hazırlama Rehberi
•  Yeni Başlayanlar İçin Arıcılık Rehberi: İlk Adım, Maliyet ve Kazanç
• Arıcılık Püf Noktaları Başlamadan Önce Bilmeniz Gerekenler