Son Güncelleme 18 Ocak 2026 Yazar Hayri Güneş

Sürdürülebilir arıcılık, doğadan aldığımızı doğaya geri verebilme kapasitemizle ölçülür. Bu bağlam arıcılıkta sürdürülebilir üretim miktarı, bir koloninin kendi yaşamını devam ettirebilmesi için ihtiyaç duyduğu kaynakları tüketmeden, arıcının elde edebileceği optimum verimi ifade eder.

1. Koloni Kapasitesi ve Taşıma Kapasitesi

Bir bölgedeki arı kolonisi sayısı, o bölgenin bitki örtüsü (flora) ve nektar kapasitesi ile doğrudan ilişkilidir. Sürdürülebilir bir üretim için “taşıma kapasitesi” aşılmamalıdır.

• Aşırı Otlatma Riski: Bir bölgeye gereğinden fazla kovan yerleştirmek, arıların birbirleriyle rekabete girmesine, besin yetersizliğine ve hastalıkların hızla yayılmasına neden olur.
• Flora Analizi: Üretim miktarı belirlenirken, bölgedeki baskın çiçek türlerinin çiçeklenme dönemleri ve salgıladıkları nektar miktarı hesaplanmalıdır.

2. Bal Hasadında “Altın Oran”

Sürdürülebilirliğin en kritik noktası, kovan içindeki balın ne kadarının alınacağıdır.

• Kışlatma Stokları: Arıcının en büyük hatası, kovanın tüm balını hasat edip arıyı şekerli şerbetle baş başa bırakmaktır. Sürdürülebilir bir modelde, arıların kışı geçirmesi ve bahara güçlü girmesi için kovanın alt katındaki (kuluçkalık) bala dokunulmamalıdır.
• Üretim Hesabı: Toplam üretimin yaklaşık %60-70’i hasat edilebilirken, %30-40’lık kısım koloninin sağlığı için bırakılmalıdır.

3. Arı Sağlığı ve Biyoçeşitlilik

Kimyasal kullanımının minimize edilmesi, sürdürülebilir üretimin temel taşıdır.

• Varroa Kontrolü: Kimyasal ilaçlar yerine organik asitler (formik asit, oksalik asit) ve biyoteknik yöntemler tercih edilmelidir. Bu, balda kalıntı riskini sıfıra indirir.
• Yerel Irkların Korunması: Bölge iklimine adapte olmuş yerel eko-tiplerle çalışmak, hayatta kalma oranını ve doğal verimliliği artırır. Dışarıdan getirilen hibrit ırklar, kısa vadede yüksek verim verse de uzun vadede hastalık direncinin düşmesine neden olabilir.

---

Sürdürülebilir Üretimi Etkileyen Faktörler

Sürdürülebilir üretim miktarı statik bir rakam değildir; aşağıdaki değişkenlere göre her yıl yeniden şekillenir:

İklim Değişikliği ve Adaptasyon

Küresel ısınma, bitkilerin çiçeklenme zamanlarını kaydırmakta ve ani don olayları nektar akışını kesmektedir. Sürdürülebilir arıcı, bu değişimleri takip ederek kovanlarını daha esnek yönetmelidir.

Pestisit Baskısı

Tarım alanlarına yakın arılıklarda, zirai ilaçlama sürdürülebilirliği tehdit eden en büyük unsurdur. Üretim miktarını korumak için “Akıllı Arıcılık” sistemleri ve tarım üreticileriyle koordinasyon şarttır.

Yan Ürünlerin Değerlendirilmesi

Sürdürülebilirlik, sadece bal odaklı olmaktan çıkıp; polen, propolis, arı sütü ve arı zehri gibi yan ürünlerin de ekolojik dengeleri bozmadan hasat edilmesini içerir. Bu, arıcının ekonomik gelirini çeşitlendirerek tek bir kaynağa (bal) olan baskıyı azaltır.

---

Verimlilik ve Ekonomi Tablosu

Sürdürülebilir bir işletmede beklenen yıllık ortalama verimler (Türkiye ortalaması baz alınarak):

Ürün Türü	Geleneksel Yöntem (Kovan Başı)	Sürdürülebilir Yöntem (Kovan Başı)	Farkın Nedeni
Bal	15 – 20 kg	25 – 40 kg	Güçlü koloni yapısı ve doğru flora takibi
Polen	500 g – 1 kg	2 – 3 kg	Tuzaklama sistemlerinin doğru yönetimi
Propolis	Belirsiz	100 – 250 g	Özel toplama aparatları kullanımı
Kayıp Oranı	%20 – %30	< %10	Hastalık direnci ve yeterli kış stokları

---

Gelecek İçin Arıcılık: Sonuç

Arıcılıkta sürdürülebilir üretim miktarı, doğanın sunduğu cömertliği sömürmek değil, o cömertliğin devamını sağlamaktır. Arıcı, bir “toplayıcı”dan ziyade ekosistemin bir “koruyucusu” gibi hareket ettiğinde, kovan verimliliği kendiliğinden artacaktır. Unutulmamalıdır ki; aç bırakılan bir koloni kısa vadede kar getirse de, uzun vadede arılığın çöküşüne neden olur.

Önemli Not: Sürdürülebilir arıcılıkta en iyi gübre arıcının ayak izidir. Arılığını sık ziyaret eden, gözlem yapan ve arısının dilinden anlayan bir üretici, her zaman en yüksek ve en sağlıklı verimi alır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kaynakça

Gençer, H. V. (2021). Modern Arıcılık Teknikleri ve Koloni Yönetimi. Ankara Üniversitesi Yayınları.

Crane, E. (1990). Bees and Beekeeping: Science, Practice and World Resources. Cornell University Press.

TÜİK (2023). Hayvansal Üretim İstatistikleri: Arıcılık Verileri.

Seeley, T. D. (2019). The Lives of Bees: The Untamed Psychology of the Wild Honey Bee. Princeton University Press.

İlginizi Çekebilecekler

• Bal Pazarlama Yöntemleri ve Satış Stratejileri
• Bir Yıllık Varroa Mücadele Takvimi
• Varroa Destructor Biyolojisi ve Mücadele Stratejileri
• Arı Hastalıkları ve Zararlıları: Tanıma ve Mücadele Yöntemleri
• İlkbaharda Arı Bakımı: Kovanın Güçlendirilmesi