Son Güncelleme 24 Ocak 2026 Yazar Hayri Güneş

Arılığınıza gittiğinizde o ürkütücü sessizlikle karşılaşmak, bir arıcının kış aylarındaki en büyük kabusudur. Birçok yetiştirici, kovanlarının karda kışta donarak söndüğünü düşünse de acı gerçek şudur: Arılar soğuktan değil, yanlış uygulamalardan dolayı hayatını kaybeder. Kışın arı bakımı denildiğinde akla gelen “kovanı battaniyelerle sarmak” gibi kulaktan dolma bilgiler, ne yazık ki koloniyi kurtarmak yerine neme ve ölüme davetiye çıkarıyor.

Doğru bir stratejiyle, en sert zemheride bile kovan içindeki o hayati sıcaklığı korumak ve bahara güçlü, çalışan bir koloniyle girmek aslında sandığınız kadar zor değil. Gelin, arılarınızın sessiz çığlığına kulak verelim ve kovan sönmelerine son verecek o profesyonel dokunuşları birlikte inceleyelim.

Arılar Neden Söner? (Kış Salkımı Gerçeği)

Pek çok arıcı, kovan sönmesini dondurucu soğuklara bağlar; ancak arılar, milyonlarca yıldır karda kışta hayatta kalmayı başaran muazzam bir sisteme sahiptir. Arılar kışın uyumazlar; hava sıcaklığı 14 derecenin altına düştüğünde “kış salkımı” adı verilen bir savunma mekanizmasına geçerler. Bu salkımda arılar, kanat kaslarını titreterek içerideki sıcaklığı 30-35 derece civarında tutarlar.

Peki, bu kadar organize bir canlı grubu neden söner?

• Salkımın Kopması: Eğer kışın arı bakımı sırasında arıya çok geniş alan bırakılmışsa veya içerideki rutubet salkımın ısısını düşürmüşse, arılar birbirine tutunamaz. Salkım koptuğu an ısı kaybedilir ve arılar donarak değil, ısıyı koruyacak enerjiyi üretemedikleri için hayatını kaybeder.
• Açlık Mesafesi: Arılar salkım halindeyken sadece birkaç santimetre uzağındaki bala ulaşamadıkları için “tok karnına” açlıktan ölebilirler. Eğer kovan içi düzenleme yanlış yapılmışsa, arı salkımı yiyeceğe ulaşamaz ve enerji üretimi durur.
• Stres ve Rahatsızlık: Salkım halindeki arıyı gereksiz yere rahatsız etmek, onların daha fazla bal tüketmesine ve erken yorulup sönmesine neden olur.

Besleme Sırları: Kışın Sıvı Besleme Neden Yapılmaz?

Birçok arıcı, kışın kovanın yiyeceğinin azaldığını fark edince hemen şerbet (sıvı besleme) verme yoluna gider. Ancak bu, kışın arı bakımı sürecinde yapılacak en büyük hatalardan biridir. Peki, neden sıvı beslemeden kaçınmalıyız?

• Kovan İçi Rutubet Bombası: Şerbet, doğası gereği yüksek oranda su içerir. Kış salkımındaki arılar bu suyu kanat çırparak uçurmaya çalışır. Bu da kovan içinde aşırı nem birikmesine ve kovanın adeta bir “buzdolabı” gibi nemli soğuğa teslim olmasına neden olur.
• Sindirim Sistemi ve Nozema Riski: Soğuk havalarda sıvı besin alan arı, dışarı çıkıp dışkılama uçuşu yapamaz. Bağırsakları dolan arıda “Arı İshali” dediğimiz Nozema hastalığı baş gösterir. Bu da kovanın hızla sönmesine yol açar.
• Enerji İsrafı: Arı, soğuk şerbeti kendi vücut ısısıyla ısıtıp tüketmeye çalışırken muazzam bir enerji harcar. Bu enerji kaybı, kış salkımının direncini kırar.

Çözüm: Koyu Kek ve Fondan Şekerinin Önemi

Sıvı besin yerine kullanacağımız fondan şekeri ve koyu kekler, kovanın kurtarıcısıdır.

• Nemi Emer: Fondan şekeri, kovan içindeki fazla nemi çekerek arıya kuru bir besin sunar.
• Doğrudan Enerji: Arı, keki çiğneyerek doğrudan enerjiye dönüştürür ve sindirim sistemini yormaz.
• Konumlandırma: Keki mutlaka kış salkımının tam üzerine, çerçevelerin üstüne gelecek şekilde yerleştirin ki arı yiyeceğe ulaşmak için salkımı bozup uzağa gitmek zorunda kalmasın.

Düşman Nem: Arıyı Soğuk Değil, Rutubet Öldürür!

Arıcıların kış aylarında yaptığı en ölümcül hata, kovanı bir battaniye gibi hava almayacak şekilde sarmaktır. Unutmayın; sağlıklı bir arı kolonisi eksi 30 derecelere kadar dayanabilir, ancak yüzde 90 nemde birkaç gün içinde sönebilir. Kışın arı bakımı yaparken temel prensibimiz “ısıyı korumak değil, nemi tahliye etmek” olmalıdır.

Havalandırma Nasıl Olmalı?

Kovandaki arılar nefes aldıkça ve bal tükettikçe dışarıya su buharı salarlar. Eğer bu buhar dışarı çıkamazsa, kovan tavanında yoğunlaşır ve arıların üzerine buz gibi su damlaları olarak geri döner. Bu durumu engellemek için şu adımları izlemeliyiz:

• Üst Yalıtım ve Alt Havalandırma: Kovanın üst kısmını (kapak altını) mutlaka yalıtımlı tutmalıyız (strafor veya bezlerle). Bu, tavanın soğumasını ve nemin yoğunlaşmasını önler. Ancak, kovanın alt uçuş deliği veya varsa polen tuzaklı altlığı mutlaka açık kalmalıdır.
• Hava Akışı (Baca Etkisi): Nemli havayı dışarı atmak için kontrollü bir hava sirkülasyonu şarttır. Kovan tamamen hava sızdırmaz hale getirilirse içerisi adeta bir hamama döner ve bu da mantar hastalıkları ile kışın arı bakımı sürecinin en büyük düşmanı olan rutubeti tetikler.
• Kovanın Eğimi: Kovanlarınızı arkadan öne doğru hafif bir eğimle yerleştirin. Bu sayede kazaen içeri giren veya içeride oluşan su damlacıkları, arıların üzerine düşmeden kovan girişinden dışarı akar.

Varroa Mücadelesi: Kışın Yapılabilecek En Doğal Oksalik Asit Uygulaması

Kış aylarında varroa mücadelesi yapmak, bahara parazit yükünden kurtulmuş, enerjik bir koloniyle girmek demektir. Kışın arı bakımı sürecinde yavru faaliyetinin durma noktasına gelmesi, varroanın saklanacak yer bulamamasına neden olur. Bu dönemde yapılacak en etkili ve doğal yöntem ise Oksalik Asit uygulamasıdır.

Neden Oksalik Asit?

Oksalik asit, doğada (örneğin kuzukulağı bitkisinde) bulunan organik bir asittir. Doğru dozda kullanıldığında balda kalıntı bırakmaz ve arı üzerindeki varroalara karşı %95’in üzerinde başarı sağlar.

Uygulama Yöntemleri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Damlama Yöntemi: En yaygın ve kolay yöntemdir. Hazırlanan oksalik asitli şekerli su karışımı, kış salkımındaki arıların üzerine (çerçeve aralarına) şırınga yardımıyla damlatılır.
• Buharlaştırma Yöntemi: Oksalik asit aparatıyla kovan girişinden asit buharı verilir. Bu yöntem, kovan kapağını açmaya gerek bırakmadığı için kış salkımını bozmaz.
• Hava Sıcaklığı Kritik: Uygulama yapılabilmesi için havanın 5 ila 10 derece arasında olması gerekir. Çok soğukta kapağı açmak arıyı dondurabilir, çok sıcakta ise arı salkımdan dağıldığı için ilaç her arıya temas etmeyebilir.
• Tek Seferlik Müdahale: Oksalik asit damlatma yöntemi kış boyunca sadece bir kez uygulanmalıdır. Fazlası arıların ömrünü kısaltabilir.

Rahatsız Etmeyin: Kovan Kapağını Ne Zaman Açmalıyız?

Arıcılıkta en zor şey, kovanın yanına kadar gidip o kapağı açmadan geri dönmektir. Ancak kışın arıların en büyük ihtiyacı sıcaklık değil, huzurdur. Kışın arı bakımı yaparken kovan kapağını kontrolsüzce açmak, arıların binbir emekle oluşturduğu o kıymetli ısıyı saniyeler içinde havaya uçurmak demektir.

Ne Zaman Asla Açmamalıyız?

• Düşük Sıcaklıklar: Hava sıcaklığı 12-14 derecenin altındaysa kovan kapağını asla tam olarak açmayın. Salkımdan düşen arı, soğuktan uyuşur ve tekrar yukarı çıkamayarak kovan tabanında ölür.
• Rüzgarlı ve Yağışlı Havalar: Rüzgar, kovan içi ısıyı hızla tahliye eder; yağmur ise nem dengesini altüst eder.

Ne Zaman ve Nasıl Kontrol Etmeliyiz?

• Dışarıdan Dinleme: Kapağı açmak yerine, kulağınızı kovan duvarına dayayın veya hafifçe “tık tık” yapın. İçeriden gelen toplu bir “vınnn” sesi, arıların salkımda ve sağlıklı olduğunun en büyük kanıtıdır.
• Uçuş Kontrolü: Güneşli bir kış gününde hava 10 derecenin üzerine çıktığında arılar “dışkılama uçuşu” için çıkarlar. Eğer kovan girişinde hareket varsa içeride hayat var demektir.
• Hızlı Müdahale: Eğer mutlaka besleme yapmanız gerekiyorsa (kek koymak gibi), kapağı sadece keki koyacak kadar aralayın ve 10 saniye içinde işlemi bitirip kapatın.

Giriş Deliği Ayarı: Fare ve Yağmacılara Karşı Koruma

Kış geldiğinde sadece arılar değil, doğadaki diğer canlılar da sıcak ve yiyecek dolu bir sığınak ararlar. Bir arı kovanı, dışarıdaki bir fare veya komşu kovanın yağmacı arıları için adeta bir “hazine dairesi” gibidir. Bu yüzden kışın arı bakımı yaparken kovanın giriş kapısını doğru ayarlamak hayati önem taşır.

1. Fare Tehlikesi ve Önlemi

Kış salkımındaki arılar, uyuşuk oldukları için kovana giren bir fareye müdahale edemezler. Fareler içerideki petekleri kemirir, arıları rahatsız eder ve kovanı kirletir.

• Çözüm: Giriş deliğini farenin geçemeyeceği kadar daraltan metal fare ızgaraları kullanın. Eğer ızgaranız yoksa, giriş deliğinin yüksekliğini 1 santimetrenin altına (yaklaşık bir kurşun kalem kalınlığına) indirin.

2. Yağmacılığı Önleme

Kışın güneşli günlerinde besini azalan güçlü kovanlar, zayıf kovanlara saldırabilir.

• Çözüm: Uçuş deliğini sadece 2-3 arının geçebileceği kadar daraltmak, savunmayı kolaylaştırır. Küçük bir kapı, az askerle (nöbetçi arıyla) daha kolay korunur.

3. Ölü Arıların Tahliyesi

Kışın kovan içinde ölen arılar giriş deliğinin arkasında birikebilir.

• Çözüm: Eğer bu ölü arılar kapıyı tıkar ve havalandırmayı keserse kovan nemden söner. Arada bir ince bir telle (arıyı rahatsız etmeden) giriş deliğindeki ölü arıları dışarı çekerek yolu açık tutun.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kaynakça

Yazımızda yer alan teknik bilgiler ve kışın arı bakımı stratejileri, aşağıdaki bilimsel kaynaklar ve arıcılık literatürü temel alınarak hazırlanmıştır:

• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı: Arıcılık Teknik El Kitabı ve Kışlatma Talimatnameleri.
• Dr. Enver Öder: Arıcılık (Modern Arıcılık Teknikleri ve Kışlatma Esasları).
• International Bee Research Association (IBRA): Wintering Honey Bee Colonies and Humidity Control Research.
• Prof. Dr. Muhsin Doğaroğlu: Modern Arıcılık Teknikleri (Kovan İçi Isı ve Nem Dengesi Çalışmaları).
• Journal of Apicultural Research: Varroa Destructor Management during the Broodless Period with Oxalic Acid.