Son Güncelleme 3 Şubat 2026 Yazar Hayri Güneş

Arıcılıkta sürdürülebilirlik ve koloni sağlığı denilince akla gelen en etkili yöntemlerin başında kuşkusuz varroa mücadelesinde oksalik asit kullanımı gelmektedir. Kimyasal kalıntı riskinin düşük olması ve doğru zamanda uygulandığında varroa akarlarına karşı sağladığı kesin çözüm, bu yöntemi profesyonel arıcıların vazgeçilmezi kılmaktadır.

Ancak, hedeflenen %98 başarı oranına ulaşmak sadece asidi kovana vermekle mümkün değildir; çevre sıcaklığından koloninin yavru durumuna kadar pek çok faktörün titizlikle yönetilmesi gerekir. Bu rehberde, kovanlarınızı istilacı akarlardan temizleyecek ve bahar dönemine güçlü kolonilerle girmenizi sağlayacak 5 kritik adımı derinlemesine inceliyoruz.

1. Doğru Zamanlama: Yavrusuz Dönemi Yakalamak

Varroa mücadelesinde oksalik asit kullanımının “altın kuralı”, kolonideki kapalı yavru faaliyetinin tamamen durmuş olmasıdır. Oksalik asit, kovan içerisindeki akarları doğrudan temas yoluyla yok eder; ancak bu organik asit, işçi arıların üzerindeki “fretik” akarlara ulaşırken, petek gözlerinin içindeki kapalı yavruların altında saklanan parazitlere nüfuz edemez. Bu nedenle, %98’lik bir başarı hedefliyorsanız, zamanlama her şeydir.

Kapalı Yavru Varsa Başarı Şansı Düşer

Eğer kovanda kapalı yavru varsa, varroa nüfusunun yaklaşık %70-80’i bu gözlerin içinde güvenle saklanmaktadır. Siz uygulama yaptığınızda sadece dışarıdaki %20’lik kesimi öldürebilirsiniz. Bu durum, oksalik asit ile varroa mücadelesi sürecinin verimini ciddi oranda düşürür. Gerçek bir temizlik için kraliçe arının yumurtlamayı kestiği ve mevcut tüm yavruların çıktığı anı yakalamalısınız.

Kış Salkımı ve Etkin Temas

Arıların kış salkımına girdiği dönem, oksalik asidin en etkili olduğu zamandır. Salkım halindeki arılar birbirine yakın durduğu için, asidin koloninin her bireyine temas etme olasılığı artar. Özellikle ülkemizde iklim koşullarına bağlı olarak Kasım sonu ile Ocak başı arasındaki süreç, yavrusuz dönemi yakalamak için en ideal takvimdir.

Yalancı Bahar Tehlikesine Dikkat!

Sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyrettiği günlerde kraliçe arı tekrar yumurtlamaya başlayabilir. Bu yüzden uygulama öncesi kovan kontrolü yapmak veya bölgenizdeki iklim döngüsünü iyi takip etmek gerekir. Eğer kapalı yavru varken uygulama yapmak zorundaysanız, varroa mücadelesinde oksalik asit etkisinin sınırlı kalacağını ve bahar aylarında ek önlemler almanız gerekeceğini unutmamalısınız.

2. Uygulama Yöntemini Seçme: Damlatma mı, Buharlaştırma mı?

Varroa mücadelesinde oksalik asit uygularken seçilecek yöntem, sadece bir tercih değil, operasyonel bir stratejidir. Arıcılık literatüründe ve saha uygulamalarında öne çıkan iki ana metot mevcuttur: Şurup ile karıştırılan “Damlatma” ve asidin ısıtılarak gaza dönüştürüldüğü “Buharlaştırma” (Sublimasyon). Her iki yöntem de doğru uygulandığında varroa mücadelesinde oksalik asit kullanımından maksimum verim alınmasını sağlar; ancak şartlarınız hangisine uygun?

Damlatma Yöntemi: Pratik ve Ekonomik

Damlatma yöntemi, özellikle hobi arıcıları ve küçük işletmeler için en erişilebilir yoldur. Hazırlanan şekerli oksalik asit çözeltisi, arıların üzerine şırınga yardımıyla damlatılır.

• Avantajı: Ekipman maliyeti yok denecek kadar azdır (sadece bir şırınga yeterlidir).
• Dezavantajı: Arılar bu asitli şurubu tüketebileceği için bağırsak floralarına bir miktar zarar verme riski vardır. Bu nedenle damlatma yöntemiyle varroa mücadelesinde oksalik asit yılda sadece bir kez uygulanmalıdır.

Buharlaştırma Yöntemi: Arı Dostu ve Hızlı

Profesyonel arıcıların favorisi olan bu yöntemde, kristal haldeki asit özel aparatlarla kovan uçuş deliğinden içeriye gaz formunda verilir.

• Avantajı: Arıların asidi mideye indirme riski yoktur; asit sadece vücut yüzeylerine tutunur. Bu da arı ölümlerini minimize eder.
• Dezavantajı: Koruyucu maske ve profesyonel buharlaştırma aparatı gerektirir.

Hangisi %98 Başarı Sağlar?

Aslında her iki metot da yavrusuz dönemde uygulandığında benzer başarı oranlarına sahiptir. Ancak geniş ölçekli arılıklarda ve kışın kovan kapağını açmanın riskli olduğu (ısı kaybı) sert iklimlerde, buharlaştırma yöntemi bir adım öne çıkar. Eğer kovan sayınız azsa ve ek ekipman bütçeniz yoksa, damlatma yöntemiyle de varroa mücadelesinde oksalik asit kullanarak kolonilerinizi parazitlerden tamamen arındırabilirsiniz.

3. Hassas Dozaj ve Karışım Hazırlama (Altın Reçete)

Varroa mücadelesinde oksalik asit uygulamasının en kritik aşaması dozajlamadır. Burada matematik hatasına yer yoktur; dozajın az olması akarları sadece “sersemletir”, fazla olması ise ana arı kayıplarına ve koloni sönmelerine yol açar. %98 başarıyı getiren “altın reçete”, doğru kimyasal formun doğru oranlarla birleşmesinden geçer.

İdeal Karışım: %3,5’lik Oksalik Asit Çözeltisi

Türkiye ve Avrupa genelinde kabul görmüş en güvenli oran, oksalik asit dihidratın şeker şurubuyla karıştırılmasıyla elde edilen %3,5’lik çözeltidir. Varroa mücadelesinde oksalik asit hazırlarken şu standart reçeteyi takip edebilirsiniz:

• Ilık Su: 500 ml
• Toz Şeker: 500 gr
• Oksalik Asit Dihidrat (Kristal): 35 gr

Önemli Not: Önce su ve şekeri karıştırarak şurubu hazırlayın. Asit kristallerini bu ılık şurubun içine ekleyip tamamen çözünene kadar karıştırın. Karışımın ılık (yaklaşık 30-35°C) olması, arıların şok yaşamasını engeller.

Neden Şeker Kullanıyoruz?

Şeker, asidin arıların vücuduna ve parazitlere daha iyi yapışmasını sağlayan bir “tutucu” görevi görür. Ayrıca arılar birbirini temizleme (grooming) içgüdüsüyle bu karışımı koloninin en derinlerine kadar yayarlar. Ancak varroa mücadelesinde oksalik asit hazırlarken şeker oranını çok yüksek tutmak, arıların asidi gereğinden fazla tüketmesine neden olabileceği için yukarıdaki 1:1 ölçekli şuruba sadık kalınmalıdır.

Uygulama Miktarı: Çıta Başına Dozaj

Hazırladığınız karışımı kovanlara verirken şu ölçüyü asla aşmamalısınız:

• Arılı her çıta (kadro) için: 5 ml
• Kovan başı toplam maksimum: 50 ml

Örneğin, 6 çıta arınız varsa toplam 30 ml çözeltiyi çıta aralarına, arıların üzerine gelecek şekilde yavaşça damlatmalısınız. Varroa mücadelesinde oksalik asit dozajında “biraz fazla vereyim de tam ölsünler” mantığı, koloniyi felakete sürükleyebilir.

4. Dış Ortam Sıcaklığı ve Koloni Durumu

Varroa mücadelesinde oksalik asit uygulamasının başarısı, sadece kullandığınız asit miktarına değil, termometrenin gösterdiği değere de doğrudan bağlıdır. Yanlış hava sıcaklığında yapılan uygulama, ilacın etkisini yitirmesine veya arıların üşütüp hastalanmasına neden olabilir. %98 başarı hedefinde, doğanın şartlarıyla uyum içinde hareket etmek bir zorunluluktur.

İdeal Sıcaklık Aralığı: 0°C ile 10°C Arası

Oksalik asidin en yüksek performansı sergilediği sıcaklık aralığı 0°C ile 10°C arasıdır. Bu sıcaklıklar, arıların salkım formunu koruduğu ancak donma riskinin düşük olduğu “güvenli bölge”yi temsil eder. Varroa mücadelesinde oksalik asit damlatma yöntemiyle yapılacaksa sıcaklığın 4-5°C’nin üzerinde olması, arıların ıslanan vücutlarını kurutabilmeleri açısından daha sağlıklıdır. Buharlaştırma yönteminde ise 0°C’ye kadar inilebilir.

Salkım Formunun Önemi ve İlacın Dağılımı

Arıların salkımda olması, varroa mücadelesinde oksalik asit etkisini artıran bir avantajdır. Salkım halindeki arılar birbirine temas ederken, ilacı bir zincirleme reaksiyon gibi koloninin en içindeki bireylere kadar taşırlar. Eğer hava çok sıcaksa ve arılar kovan içinde dağınıksa, ilacın temas yüzeyi azalır ve bazı akarlar hayatta kalabilir.

Arıların “Donmuş” Halde Olmamasına Dikkat!

Hava sıcaklığı eksilere düştüğünde arılar kendilerini korumak için salkımı çok sıkılaştırır. “Donmuş salkım” dediğimiz bu durumda arılar hareket edemez hale gelir. Çok soğuk havalarda kovan kapağını açıp soğuk şurup damlatmak, salkımın bozulmasına ve arıların soğuk stresiyle ölmesine yol açabilir. Bu nedenle varroa mücadelesinde oksalik asit uygulaması için rüzgarsız, kuru ve sıcaklığın 0°C’nin altına düşmediği bir gün seçilmelidir.

5. Güvenlik Önlemleri: Arıcı ve Arı Sağlığını Korumak

Varroa mücadelesinde oksalik asit kullanırken unutulmaması gereken en önemli gerçek, elinizdeki maddenin sadece akarlar için değil, sizin ve arılarınız için de tehlikeli olabilecek güçlü bir organik asit olduğudur. %98 başarıya giden yolda, güvenliği elden bırakmak hem kendi sağlığınızı hem de kovanın geleceğini riske atabilir.

Arıcı İçin Kişisel Koruyucu Ekipmanlar

Oksalik asit, özellikle buharlaştırma yönteminde solunduğunda akciğerlere, temas halinde ise göz ve cilde ciddi zararlar verebilir. Varroa mücadelesinde oksalik asit uygulaması sırasında şu ekipmanlar “opsiyonel” değil, zorunludur:

• Tam Yüz veya Yarım Yüz Maske: Özellikle buharlaştırma yaparken asit gazını solumamak için FFP2 veya FFP3 standartlarında filtreli maske kullanılmalıdır.
• Asite Dayanıklı Eldiven ve Gözlük: Sıvı karışım hazırlarken veya damlatma yaparken cildinizi ve gözlerinizi asit sıçramalarına karşı korumalısınız.
• Koruyucu Kıyafet: Cildinizin açıkta kalan yerlerini kapatacak bir tulum veya önlük tercih edilmelidir.

Arı Sağlığı: “Tek Sezon, Tek Uygulama” Kuralı

Oksalik asit, arıların kitin tabakasına (dış iskeletine) ve sindirim sistemine bir miktar yük bindirir. Bu nedenle, aynı arı grubuna bir sezon (bir kış dönemi) içerisinde birden fazla kez varroa mücadelesinde oksalik asit uygulaması yapılması önerilmez.

• Neden? Tekrarlanan uygulamalar işçi arıların ömrünü kısaltır, bağırsak florasını bozar ve ana arının zarar görmesine neden olabilir.
• Çözüm: İlk 4 adımda anlattığımız “doğru zamanlama” ve “doğru dozaj” kurallarına uyarak, tek seferde %98 başarıyı yakalamak ve koloniyi yormamak esastır.

Saklama ve Çevresel Güvenlik

Hazırladığınız oksalik asitli şurup bekletildiğinde bozulur ve arılar için zehirli olan HMF (Hidroksimetilfurfural) seviyesi artar. Bu yüzden karışımı her zaman taze hazırlamalı ve artan asidi doğaya kontrolsüzce bırakmamalısınız. Varroa mücadelesinde oksalik asit kullanırken çevreci bir yaklaşım sergilemek, arıcılık etiğinin bir parçasıdır.

Uygulama Sonrası Kontrol: Başarıyı Nasıl Ölçersiniz?

Varroa mücadelesinde oksalik asit uygulamasını tamamladıktan sonra, “Acaba başarılı oldum mu?” sorusunun cevabını almak için süreci takip etmeniz gerekir. %98 başarı hedefine ulaşıp ulaşmadığınızı anlamanın en güvenilir yolu, kovan altlığı kontrolleri ve belirli aralıklarla yapılan gözlemlerdir.

1. Varroa Dökülme Takibi (Kovan Altlığı Kontrolü)

Oksalik asit uygulamasından hemen sonra akarlar dökülmeye başlar; ancak en yoğun dökülme genellikle 2. ve 5. günler arasında gerçekleşir.

• Kovanınızın çekmeceli (polen tuzaklı) bir altlığı varsa, uygulamadan önce bu çekmeceyi temizleyin.
• Uygulamadan 3 gün sonra çekmeceyi kontrol edin. Eğer çekmecede yoğun bir akar kümesi görüyorsanız, bu varroa mücadelesinde oksalik asit çözümünün işe yaradığını gösterir.
• Dökülmenin 10. güne kadar azalarak devam etmesi normaldir.

2. “Ölü Akar” Analizi

Dökülen akarların rengine dikkat edin. Eğer dökülenlerin çoğu koyu kahverengi ve ergin akarlarsa, bu kışlayan (fretik) varroaları temizlediğiniz anlamına gelir. Eğer beyaz veya açık renkli akarlar görüyorsanız, bu kolonide hala az miktarda da olsa yavru faaliyeti olduğunu ve asidin o gözlerden çıkan yeni akarları vurduğunu gösterir.

3. Koloni Davranış Gözlemi

Uygulamanın arılar üzerindeki yan etkilerini gözlemlemek de bir kontrol yöntemidir.

• Huzursuzluk: Uygulama sonrası 24 saat boyunca kovan önünde aşırı arı ölümü olup olmadığını kontrol edin.
• Salkım Durumu: Arıların tekrar huzurlu bir şekilde salkıma dönüp dönmediğini takip edin. Eğer dozaj doğruysa, koloni kısa sürede sakinleşecektir.

4. Bahar Kontrolü (Nihai Test)

Kesin sonuç, ilkbaharda ilk yavru faaliyeti başladığında belli olur. İlkbahar muayenesinde yeni doğan arıların kanatlarında deformasyon yoksa ve arılar canlı, enerjik bir şekilde polen taşıyorsa, varroa mücadelesinde oksalik asit operasyonunuz tam başarıyla sonuçlanmış demektir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Varroa mücadelesinde oksalik asit kullanımıyla ilgili arıcıların zihnini meşgul eden en yaygın soruları ve kısa yanıtlarını aşağıda bulabilirsiniz:

Bu rehberin hazırlanmasında kullanılan bilimsel temeller, dünya çapında kabul görmüş arıcılık enstitülerinin ve akademik çalışmaların verilerine dayanmaktadır. Varroa mücadelesinde oksalik asit kullanımı üzerine daha derinlemesine araştırma yapmak isterseniz aşağıdaki kaynakları referans alabilirsiniz:

---

Kaynakça

• Rademacher, E. & Harz, M. (2006). Oxalic acid for the control of varroaosis in honey bee colonies – a review. Apidologie. (Oksalik asidin etki mekanizması ve dozaj üzerine en kapsamlı akademik çalışmalardan biri).
• Büchler, R., et al. (2020). Standard methods for Varroa destructor research. Journal of Apicultural Research. (COLOSS BEEBOOK kapsamında varroa ile mücadele standartları).
• Al Toufailia, H., et al. (2015). Towards integrated control of varroa: effect of variation in oxalic acid dose and administration method. Journal of Apicultural Research. (Dozajlama ve uygulama yöntemlerinin karşılaştırmalı analizi).
• Honey Bee Health Coalition (HBHC). Tools for Varroa Management: A Guide to Effective Varroa Sampling & Control. (Güncel arıcılık uygulamaları ve organik asit kullanım rehberleri).
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. Arıcılık Teknik Talimatları ve Varroa ile Mücadele Stratejileri. (Yerel iklim koşullarına göre uygulama zamanlamaları).
• University of Florida (IFAS Extension). Oxalic Acid Vaporization for Varroa Mite Control. (Buharlaştırma yönteminin teknik detayları ve güvenlik prosedürleri).

---

📝 Editörün Notu:

Bu kaynaklar, oksalik asidin %98 başarı oranına ulaşması için mutlaka “yavrusuz dönemde” kullanılması gerektiğini ortak bir payda olarak vurgular.