Son Güncelleme 5 Şubat 2026 Yazar Hayri Güneş

Kış mevsiminden çıkış her arıcının yeni bir güne merhaba deyişidir. Bu merhabayı kontrol ettiği arısına söylerken önce ikramının kabul edilebilir seviyede olmasını düşünür. Canlı, çalışkan, üretken ve savunması güçlü bir arı kolonisi yaratmak için takviye sağlamak önemlidir. Her arıcının kendi doğruları farklıdır. Fakat orta yolda buluşmak gerekirse geçmiş arıcılık araştırmaları ve ARGE çalışmaları göz önünde tutulmalıdır.

Arıcılıkta bahar beslemesi, kovanın kış uykusundan uyanıp bal sezonuna şaha kalktığı o kritik dönüm noktasıdır. Her yıl çiçekler açmaya başladığında arıcılar arasında bitmek bilmeyen o meşhur soru yankılanır: “Hazır kek mi vermeli, yoksa kendi şurubumuzu mu hazırlamalıyız?” Aslında bu sadece bir besleme tercihi değil, koloninin geleceğini belirleyen stratejik bir karardır.

Bir araştırmacı gözüyle baktığımızda, şurubun ana arıyı yumurtaya teşvik eden “gaz pedalı” etkisi yaratacağı açıkça görülmektedir. Bu bağlamda kekin riskli havalardaki “emniyet kemeri” görevi gören güvenliği arasında ince bir denge vardır. Bu yazımızda, yaptığımız araştırma sonuçlarına göre bahar beslemesinin püf noktalarını ve kovanınızı sezona en güçlü şekilde hazırlayacak 5 kritik kuralı masaya yatırıyoruz. Burada asıl önemli olan konuların başında piyasada satılan hazır kekle kendi yaptığınız şurubun arılar ve bal üzerindeki etkisi gelir. Her şeyden önce arıcılıkta bahar beslemesi yaparken önce piyasadan temin edilen kekin içeriği önem kazanmalıdır.

1. Bahar Beslemesinde Temel Hedef: Teşvik mi, Hayatta Kalma mı?

Aslında bahar beslemesi demek sadece arının karnını doyurmak değildir. Önemli olan kovandaki olası riski önceden hissederek takviye destekte bulunmaktır. Arıcılıkta bahar beslemesi denilince pek çok arıcının aklına sadece “arıyı aç bırakmamak” gelir. Ancak gerçek bir araştırmacı bilir ki bahar beslemesi iki temel direk üzerine kurulur: stok takviyesi ve yumurta teşviki.

Hayatta Kalma Beslemesi (Stok Kontrolü)

Kıştan çıkan koloninin elinde ne kadar bal kaldığı hayati önem taşır. Eğer kovanın bal kemerleri boşalmışsa hemen müdahale edilmelidir. Burada öncelik ana arıyı yumurtaya zorlamak değil, koloninin açlıktan sönmesini engellemektir. Bu aşamada arıya verilen besin, onun için bir lüks değil, bir yaşam mücadelesidir. Vereceğiniz besin arıların daha güçlü hareket etmesini sağlayacaktır.

Teşvik Beslemesi (Ana Arıyı Kandırmak)

Asıl sanat burada başlar. Kovanın yiyecek stoğu sağlamsa, yapılan arıcılıkta bahar beslemesi bir “teşvik” operasyonuna dönüşür. İşçiler çalışmaya başlamamış, dışarıdan henüz nektar gelmese bile, arıcı azar azar verdiği şerbetle ana arıya şu mesajı gönderir: “Dışarıda bahar başladı, her yer çiçek, yumurtayı artır!” İşte bu “tatlı yalan”, koloninin nisan ve mayıs aylarındaki bal akımına devasa bir nüfusla girmesini sağlar.

2. Şurup Mucizesi: Ana Arıyı Yumurtaya Zorlayan “Gaz Pedalı”

Aslında en mantıklısı şurup demek doğru olur. Çünkü arıcılıkta bahar beslemesi denildiğinde akla gelen ilk yöntem şuruplamadır. Ancak bu, arının karnını doyurmaktan çok daha öte bir anlam taşır. Bilimsel olarak 1/1 oranındaki (eş değer şeker ve su) şurup, arı kolonisi için dijital bir “start” düğmesine basmak gibidir. Bir diğer

• Nektar İllüzyonu ve Stimülasyon: Arılar, gelen besinin vizkozitesini (kıvamını) antenlerindeki sensörlerle ölçerler. 1/1 oranı, doğadaki taze nektarın su oranına en yakın değerdir. Bu benzerlik, işçi arılarda “dışarıda büyük bir kaynak var” algısı yaratır.
• Hormonal Tetiklenme: Araştırmalar, taze şurup girişinin kolonideki Juvenil Hormon seviyesini yükselttiğini göstermektedir. Bu hormonal artış, bakıcı arıların arı sütü üretimini maksimize etmesine ve ana arıyı daha agresif bir şekilde beslemesine yol açar.
• Yumurta Patlaması: İyi bir teşvik şuruplaması ile ana arı, kışlık durgunluktan çıkarak günlük yumurta kapasitesini hızla 1500-2000 bandına taşır. Bu, sadece 21 gün sonra kovanın genç nüfusla dolup taşması demektir.

Usta arıcıların yanında gözlemlediğim kadarıyla arıcılıkta bahar beslemesi sırasında yapılan en büyüğk hataların gece sıcaklık 10 derecenin altına düştüğünde şurup vermekmiş. Arıcılığı meslek olarak benimseyen ustalar bunu asla gözden kaçırmıyor. Özellikle sıcak su işle eritme tekniği en önemli hususlardandır. Arıyı tembelleştirmemek için bir defada 5 litre yerine azar azar sirkülasyonu devamlılık sağlanmalıdır. Böylece arılar sürekli çalışma literatürüne kendilerini adapte edecektir.

3. Arı Kekinin Gücü: Riskli Havalarda “Emniyet Kemeri”

Barah hazırlığı yaparken havanın durumu çok önemlidir. Arıcılıkta bahar beslemesi her zaman güneşli günlerde yapılmaz. Baharın o aldatıcı sıcaklarına karşı arı keki, arıcının en stratejik savunma hattıdır. Özellikle hava sıcaklığının kritik eşik olan 15°C altına düştüğü durumlarda, şurup vermek kaş yaparken göz çıkarmaya benzer. Burada denge çok önemlidir. Sıcak havada kek, soğuk havada şurup verilmemelidir. Çünkü sıcak havada verilen kek, arının su ihtiyacını artırarak onu yorar; soğuk havada verilen şurup ise kovan iç nemini yükselterek salkımı bozar

• Nosema ve Bağırsak Sağlığı: Bilimsel araştırmalar, soğuk havalarda verilen sıvı besinlerin kovan içi nemi artırdığını bildirmektedir. Arıların boşaltım uçuşuna çıkamadığı durumlarda bağırsaklarında su birikmesine neden olduğunu kanıtlamıştır. Bu durum, arıcının kabusu olan Nosema (Arı İshali) hastalığına davetiye çıkarır. Katı kek, su içermediği için bu riski tamamen ortadan kaldırır. Fakat sıcak havada da kek su kaybına neden olacaktır; dengeyi tutturmak çok önemlidir.
• Isı Ekonomisi ve Salkım Disiplini: Arı kovanının kontrolü doğal olarak arıların elindedir. Fakat dışarıdan müdahale arıcılıkta bahar beslemesi yaparak bal alıyorsak bu eksiği yine kendi elimizle doldurmalıyız. Bunu yaparken de arının tabiatını göz önünde tutarak yapmalıyız. Arılar, dış ortam sıcaklığı düştüğünde hayatta kalmak için salkım oluşturur. Sıvı şuruba ulaşmak için salkımdan kopan bir arı, düşük sıcaklıkta felç olup ölebilir (soğuk çarpması). Ancak kek, salkımın hemen üzerine (çıta başlarına) yerleştirildiği için arılar ısı kaybetmeden, “yorganın altından çıkmadan” beslenebilirler.
• Kontrollü Büyüme: Şurup ana arıyı kontrolsüzce yumurtaya zorlarken, kek daha stabil bir gelişim sağlar. Aniden bastıran nisan soğuklarında, kovanın besleyemeyeceği kadar çok yavruya sahip olması (yavru çürüklüğü riski) kek kullanımı ile dengelenir. Bu tür riskleri önceden okuyabilen arıcı usta arıcı statüsüne adaydır. Bunları uyguluyor, önce arı sağlığı sonra ürün diyorsa işte o zaman usta arıcı olmuştur.

Bu arıcılıkta bahar beslemesi bilgilerini derlerken incelediğim kaynaklar arasında bulunan arı biyolojisi uzmanı Dr. Jamie Ellis‘in vurguladığı gibi, kovan içi nem yönetimi, koloninin kıştan çıkış başarısını %40 oranında etkiler. Kek kullanımı, kovan içi nemi (RH) yükseltmeden enerji sağladığı için “metabolik bir dengeleyici” görevi görür. Bütün verilen bilgiler alanında uzman kişilerin hazırladığı kaynaklardan elde edilmektedir. Bunun yanında saha gözlemleri ek destek olmaktadır.

4. Hazır Kek mi, Kendi Şurubun mu? Maliyet ve Güven Analizi

Arıcılığı meslek edinmiş geçimini bundan sağlayan kişiler özellikle arı besleme stratejisini bilen kişilerdir. Burada verilen bilgiler hem onlara destek hem de hobi tarzında arıcılık yapanları bilgilendirmeyi hedeflemektedir. İşte bu noktada ilk göze çarpan bahar beslemesinde kullanılan hazır keklerdir. Paketlerin üstünde yazanlara bakıldığında herkesin anlayacağı şeylerin olmadığı açıkça görülecektir. Kimyasal katkıların ne olduğu çoğu kişi tarafından bilinmiyor. Arıcılıkta bahar beslemesi yaparken verdiğimiz kararlar sadece ekonomik değil, aynı zamanda koloninin uzun vadeli sağlığıyla da ilgilidir. Piyasada satılan hazır keklerin pratikliği ile evde hazırlanan şurubun saflığı arasında ciddi bir tercih zorluğu yaşanır.

• HMF (Hidroksimetilfurfural) Riski: Arıcılık alanında birçok araştırma ve deney sonucu daha sağlıklı ve verimli arıcılığı hedef almaktadır. Bilimsel araştırmalar, arıcılıkta bahar beslemesi yaparken yüksek ısıya maruz kalmış veya uygun olmayan koşullarda depolanmış hazır kek ve şuruplarda HMF oranının yükseldiğini göstermektedir. HMF, arılar için toksik (zehirli) bir maddedir ve arı ömrünü ciddi oranda kısaltabilir. Kendi hazırladığınız şurupta ısıyı kontrol ederek bu riski sıfıra indirebilirsiniz. Özellikle taze hazırlanmış, bekletilmemiş şurup en sağlıklı beslenme kaynağını oluşturmaktadır.
• Katkı Maddeleri ve İçerik Belirsizliği: Hazır keklerin içine protein katkısı olarak eklenen bazı maddelerin (soya unu, kalitesiz polenler vb.) arı bağırsak florasına etkisi hala tartışma konusudur. Araştırmacı bir arıcı, kovanına giren her gramın içinde ne olduğunu bilmek ister.
• Maliyet/Performans Dengesi: Hazır kek işçilikten tasarruf sağlasa da, kendi hazırladığınız şerbet hem daha düşük maliyetli hem de arı tarafından daha hızlı metabolize edilir. Ancak burada “zaman” maliyetini de hesaba katmak gerekir. Zaman maliyetinin yanında zamanlama unsuru ilk dikkat edilecek konu olmalıdır.

Hazır kek vermek arıcılıkta bahar beslemesi için kolay bir yöntemdir. Keki al del ve arıya ver fakat içeriğindeki kalite oranı düşük polenler ve soya unu tarzındaki katkılar arıların bağırsak florasına bazen ters tepki yaratabşlmekltedir. Bu kekleri kötülemek veya yapılmamalı anlamında söylenmemektedir. Sadece doğallığın daha kabul edilebilir bir yöntem olduğu hatırlatılmaktadır.

Arıcılıkta şu bir gerçektir: Kendi elinizle şurup yaparken doğal katkılar sağlayabilirsiniz; kekik, elma sirkesi gibi dezenfektan etkisi yaratabilirsiniz. Ama bunu hazır kekte sağlayamazsınız. Yine de tercih arıcının kendi doğrularına kalmıştır. Bilimsel araştırmalar ve saha gözlemleri her ikisinin de besleyici olduğunu göstermektedir.

5. Arıcılıkta Bahar Beslemesi İçin Altın Kural: Hava Durumuna Göre Karar Ver!

Görsel deneyimlerden çok doğru olanı takip edip uygulamak her alanda zikzak çizmeden devamlılık sağlayacaktır. Makalemizin başında sorduğumuz “Kek mi, şurup mu?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Arıcılıkta bahar beslemesi için mutlak bir doğru değil, “koşullara uygun doğru” vardır. Bir araştırmacı arıcı için en büyük rehber, laboratuvar sonuçları kadar kapısının önündeki termometre ve kovan içindeki mevcuttur. Daha önceki yazılarımızda belirttiğimiz gibş usta arıcı, kovanın kapağını açmadan arısının söylemek istediğini anlayan kişidir. Bunu neden vurguluyoruz? Çünkü arıcılıkta bahar beslemesi demek iklim koşullarının arıların dışarı çıkma zamanının geldiğinş bildirmesidir. Buna hazırlık aşamasında ise bilinçli hareket en önemli husustur.

• İklim ve Mikro-Klima Faktörü: Yaptığımız çalışmalarda kullandığımız bilimsel çalışmalar göstermiştir ki; arıların uçuş aktivitesi ve nektar toplama kapasitesi yerel iklime %100 bağlıdır. Çanakkale’nin rüzgarı ile Antalya’nın güneşi aynı besleme stratejisini kaldırmaz. Bölgenizdeki “çiçek takvimi” sizin besleme takviminizdir. Özellikle Kafkas arısının tabiatına uyum arıcılıkta bahar beslemesi ve destek çok önemlidir.
• Kovan Mevcudu ve Isı Dengesi: Kovanın gücü, besleme türünü belirler. 3 çıtalık zayıf bir koloniye ağır bir şuruplama yapmak, arının ısıtamayacağı bir alan oluşturarak yavru çürüklüğü riskini (Scientific Beekeeping verilerine göre) artırabilir. Güçlü kovan gaz pedalını (şurubu) isterken, zayıf kovan emniyet kemerini (keki) tercih eder. Saha gözlemlerinde görüldü ki zayıf arı toplulukları takviye ilgisi konusunda daha duyarlı yapıya sahip olmaktadırlar.
• Arıcının En Büyük Aracı: Gözlem: Kovanı karşıdan gözlemleyerek içinden gelen sesten uçuş deliğindeki hareketlilikten çözümlemek mümkündüğr. Arıcılıkta en iyi teknoloji, arıcının gözüdür. Eğer doğada polen akışı başlamışsa ve hava sıcaklığı gece-gündüz dengeliyse şurup; hava hala “bir güneş bir fırtına” diyorsa arıcılıkta bahar beslemesi için kek en doğru tercihtir. Bunu sağladığınızda bahara hazırsınız demektir. Arıcı meteorolojiyi en iyi takip eden kişi olmalıdır. Arıyı anlarsanız arı sizi sezona taşır. Arıyı anlamaz, desteğinizi zamanında sağlamazsanız siz arıyı sezona hazırlamaya uğraşırsınız.

Araştırmaları ile ünlü genetik uzmanı Brother Adam der ki arıcılık doğa ritmine ayak uydurabilme sanatıdır. Bu sanatı icraata geçirirken şurup ve kek takviyesi sanat alanındaki sadece fırçadır. Tablonun tamamını yaratan etki koloninin keskin gözlemi ve iklim şartlarını analiz edebilme yeteneğidir.

Önemli Uyarı: Arılıkta bahar beslemesi için en büyük rehberiniz her zaman dış ortam sıcaklığı ve kovanın kendi mevcudu olmalıdır. Özellikle yanlış zamanda verilen sıvı şurup veya kalitesiz kek, elde bulunan koloniyi güçlendirmek yerine Nosema gibi hastalıklara davetiye çıkarabilir. Her zaman doğru müdahale hayat kurtarır. Bunun yanında kontrolsüz besleme ise arı kayıplarına neden olur. Unutmayın; arıcılıkta en iyi teknoloji, arıcının yapacağı zamanlama ve gözlem yeteneğidir. Derlenen bu bilgiler ışığında arıcılıkta bahar beslemesi teknikleri daha özenli gerçekleşecektir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kaynakça

• Seeley, T. D. (1995). The Wisdom of the Hive: The Social Physiology of Honey Bee Colonies. Harvard University Press. (Arı kolonilerinde sosyal fizyoloji ve besin toplama stratejileri üzerine temel kaynak).
• Frisch, K. von. (1967). The Dance Language and Orientation of Bees. Belknap Press. (Arıların nektar algısı, vizkozite ölçümü ve iletişim dilleri üzerine öncü çalışma).
• Ellis, J. D. (2020). Honey Bee Biology and Management. University of Florida – IFAS Extension. (Kovan içi nem yönetimi, kıştan çıkış ve bahar beslemesi teknikleri).
• Brother Adam (1987). Beekeeping at Buckfast Abbey. British Bee Publications. (Arıcılıkta doğa ritmi ve ıslah çalışmaları üzerine temel eser).
• Scientific Beekeeping (Randy Oliver). Spring Management & Supplemental Feeding. [Online Resource]. (Modern arıcılıkta şurup/kek dengesi ve metabolik etkiler üzerine güncel veriler).
• Gıda Güvenliği Verileri: Şekerli mamullerde HMF (Hidroksimetilfurfural) oluşumu ve arı toksisitesi üzerine akademik raporlar.