Arı Hastalıkları ve Zararlıları Tanıma ve 4 Mücadele Yöntemleri

Son Güncelleme 17 Ocak 2026 Yazar Hayri Güneş

Arı sağlığı, ekosistemin dengesi ve kovan verimliliği için kritiktir. Arı hastalıkları; bakteriyel (Yavru çürüklükleri), fungal (Kireç hastalığı), paraziter (Varroa, Nosema) ve viral olarak dört ana grupta toplanır. Başarılı bir mücadele için erken teşhis, hijyen kurallarına uyum ve doğru zamanda doğru dozda ilaç kullanımı esastır. Bu yazı, arıcının kovan başındaki gözlem yeteneğini artırmayı ve modern tedavi yöntemlerini tanıtmayı amaçlar.

Arıcılık, doğanın en hassas dengeleri üzerinde yürütülen bir ziraat dalıdır. Bir koloninin çökmesi, sadece ekonomik kayıp değil, aynı zamanda polinasyonun (tozlaşma) aksaması anlamına gelir. Sağlıklı bir kovan yönetimi için hastalıkları henüz başlangıç aşamasında tanımak hayati önem taşır.

1. Bakteriyel Hastalıklar

Amerikan Yavru Çürüklüğü (AYÇ)

Arıcılığın en tehlikeli hastalığıdır. Paenibacillus larvae adlı spor oluşturan bir bakteri neden olur.

Tanıma: Kovan önünde ölü larva kokusu (balık kokusuna benzer), çökmüş ve delinmiş larva kapakçıkları. Bir çöp yardımıyla çekilen larva, iplik gibi uzar.
Mücadele: İhbarı mecburidir. Sporlar onlarca yıl yaşayabildiği için antibiyotik kesin çözüm değildir. Genellikle hastalıklı kovanların yakılarak imha edilmesi ve ekipmanların sterilizasyonu önerilir.

Avrupa Yavru Çürüklüğü (EYÇ)

Melissococcus plutonius bakterisi sebep olur. Amerikan türüne göre arı hastalıkları daha hafif seyreder ancak koloniyi zayıflatır.

Tanıma: Larvalar C şeklini kaybeder, yukarı doğru kıvrılır ve sarımsı bir renk alır. Koku ekşidir.
Mücadele: Arı hastalıkları varlığı hissedilmeye başlandığında koloniyi güçlü tutmak, ana arı değişimi ve gerekirse uygun antibiyotik kullanımı (veteriner kontrolünde).

2. Paraziter Hastalıklar ve Zararlılar

Varroa Destructor (Arı Akarı)

Arıcılığın dünya genelindeki bir numaralı düşmanıdır. Arıların hemolenfini (kanını) emerek onları zayıflatır arı hastalıkları ve viral hastalıkların taşınmasına aracılık eder.

Tanıma: İşçi arıların sırtında veya larva üzerinde küçük kahverengi akarlar görülür. Kanatsız veya deforme olmuş arıların çıkması ciddi bir istila belirtisidir.
Mücadele: * Biyoteknik Yöntemler: Erkek arı gözü tuzağı.
- Organik Asitler: Arı hastalıkları tespit edilen kovana formik asit, Oksalik asit ve Timol uygulamaları.
- Kimyasal: Amitraz bazlı ilaçlar (bal hasadı döneminde kullanılmamalıdır).

Nosema (Arı Dizanterisi)

Nosema apis ve Nosema ceranae adlı mikroorganizmalar arının sindirim sistemine yerleşir.

Tanıma: Kovan uçuş deliği çevresinde sarı-kahverengi dışkı lekeleri, uçamayan ve yerde sürünen arılar.
Mücadele: Temiz su kaynağı, nemden uzak kovan yeri ve sonbaharda teşvik beslemesiyle koloniyi kışa güçlü sokmak.

3. Fungal ve Viral Hastalıklar

Kireç Hastalığı: Aşırı nem ve soğuk nedeniyle arı hastalıkları oluşur. Larvalar kireç parçası gibi sertleşir ve kovan önüne atılır. Havalandırma artırılmalıdır.
Kanat Sönüklüğü Virüsü (DWV): Genellikle Varroa istilasının bir sonucudur. Arı hastalıkları tespit edilen kovanlardaki arılar fonksiyonel olmayan kanatlarla doğar.

4. Zararlılar ile Mücadele

Arı sağlığını korumak, sadece virüslerle savaşmak değil, kovanı bir kale gibi savunmaktır. İşte kovanın iki büyük düşmanı ve onlarla profesyonel mücadele yöntemleri:

1. Büyük Balmumu Güvesi (Galleria mellonella)

Bu zararlı, aslında doğrudan arıya saldırmaz; arının evini, yani peteklerini hedef alır.

Nasıl Zarar Verir? Güve larvaları petek gözlerinde tüneller kazar, örümcek ağına benzer iplikler bırakır ve balmumunu yiyerek peteği kullanılmaz hale getirir. Bu durum kovanın hijyenini bozar ve arı hastalıkları için uygun bir zemin hazırlar.
En İyi Savunma: Güçlü koloni! Arı mevcudu fazlaysa, arılar güve kelebeğinin içeri girmesine ve yumurta bırakmasına izin vermez.
Saklama Yöntemi: Boş peteklerinizi saklarken kimyasal (naftalin gibi) kullanmak yerine, petekleri dondurucuda şoklayıp (-18 derecede 24 saat) ardından serin, hava alan bir yerde saklamak en doğal ve kesin çözümdür.

2. Eşek Arıları ve Yaban Arıları (Vespa spp.)

Bu zararlılar gerçek birer avcıdır. Özellikle sonbaharda bal arılarını kovan girişinde yakalayıp yerler.

Hastalıkla Bağlantısı: Sürekli saldırı altında olan bir koloni strese girer. Stres altındaki arıların bağışıklığı düşer ve bu da koloniyi Nosema gibi hastalıklara karşı savunmasız bırakır.
Mücadele Yöntemi: * Uçuş Deliği Daraltma: Kovan girişini sadece 1-2 arının geçebileceği kadar daraltmak, içerideki korumacı arıların savunmasını kolaylaştırır.
- Doğal Tuzaklar: Pet şişelerin içine az miktarda et suyu veya şekerli sirke koyarak kovanın uzağına asmak, eşek arılarını kovan yerine bu tuzaklara çeker.

SSS (Sıkça Sorulan Sorular)

Soru 1: Varroa ile mücadelede en iyi zaman ne zamandır?

Cevap: En etkili dönem, kovanda yavrunun en az olduğu veya hiç olmadığı (genellikle geç sonbahar ve erken ilkbahar) dönemdir.

Soru 2: Balda kalıntı bırakmayan ilaçlar var mı?

Cevap: Evet, doğru uygulanan Oksalik ve Formik asit gibi organik asitler balda kalıntı riskini minimuma indirir.

Soru 3: Arılarım neden kovan önünde sürünüyor?

Cevap: Bu durum genellikle Nosema hastalığının veya zirai ilaç zehirlenmesinin bir belirtisidir. Uzman bir analiz gereklidir.

Kaynakça ve İleri Okuma

Morse, R. A., & Flottum, K. (1997). Honey Bee Pests, Predators, and Diseases. Root Publishing.

TAB (Türkiye Arıcılar Birliği) Teknik Bültenleri ve Sağlık Rehberi.

Tarım ve Orman Bakanlığı Arıcılık Kayıt Sistemi ve Hastalık Kontrol Prosedürleri.

Sammataro, D., & Avitabile, A. The Beekeeper’s Handbook.

Arı Hastalıkları ve Zararlıları: Tanıma ve Mücadele Yöntemleri