Son Güncelleme 17 Ocak 2026 Yazar Hayri Güneş

İlkbaharda arı bakımı, kış salkımından çıkan arıların hızlıca çoğalmasını ve bal akımı dönemine güçlü bir nüfusla girmesini hedefler. Bu süreç; kovan temizliği, ana arı kontrolü, teşvik beslemesi ve hastalıklarla mücadele adımlarını kapsar. Doğru zamanda yapılan müdahale, koloni kaybını önler ve bal verimini doğrudan artırır.

Baharın gelişiyle birlikte doğa uyanırken, arıcılar için de yılın en yoğun ve kritik dönemi başlar. Kış uykusundan (salkımından) çıkan bir koloni, genellikle yaşlı ve yorgun bir işçi arı nüfusuna sahiptir. Hedefimiz, bu yaşlı nüfusu hızla genç işçi arılarla değiştirmek ve kovan mevcudunu bal mevsimine kadar en üst seviyeye çıkarmaktır.

1. İlk Kontroller ve Sıcaklık Kuralı

Kovanları açmak için acele etmeyin. İlk baharda arı bakımı için dış sıcaklığın en az 14-15°C olduğu, rüzgarsız güneşli günleri tercih edin. Soğuk havada kovanı açmak, yavru üşümesine (adi yavru çürüklüğü riskine) neden olabilir. İlk kontrolde şu üç soruya yanıt aramalısınız:

• Ana arı var mı ve yumurta atıyor mu?
• Yeterli yiyecek stoku (bal ve polen) mevcut mu?
• Arı mevcudu kıştan ne kadar kayıpla çıkmış?

2. Besleme Stratejileri: Teşvik Şerbetlemesi

İlkbaharda arı bakımı ve Bahar beslemesi, sadece arının aç kalmasını önlemek için değil, ana arıyı yumurtlamaya teşvik etmek için yapılır.

• Şerbet Oranı: İlkbaharda arı bakımı sırasında bire bir (1 kg şeker / 1 lt su) oranında ince şerbet verilir. Bu, doğada nektar akımı başladığı hissini uyandırır.
• Polen Desteği: Yavru gelişimi için protein şarttır. Eğer doğada polen yetersizse, mutlaka arı keki veya polen ikameleri ile destekleme yapılmalıdır.

3. İlkbaharda Arı Bakımı Alan Yönetimi ve Petek İlavesi

Kovan mevcudu arttıkça arılara genişleyecek alan tanınmalıdır. Ancak gereğinden fazla alan açmak, kovan içi sıcaklığın korunmasını zorlaştırır.

• Daraltma: İlkbaharda arı bakımı yaparken Zayıf kovanlarda, arının saramadığı boş petekler alınmalı ve bölme tahtasıyla alan daraltılmalıdır.
• Kılavuz Petek: Arılar 7-8 çıtayı sardığında ve peteklerin üst kısımlarında “beyazlatma” (yeni mum örme) görüldüğünde yeni petek verilmelidir.

İlkbaharda kovanın içindeki nüfus (mevcud) hızla artar. Arıcı olarak senin görevin, arıya ihtiyacı olan alanı “tam zamanında” vermektir.

1. Neden Daraltma Yapıyoruz?

İlkbaharın başında havalar hala değişkendir. Gece ve gündüz sıcaklık farkı çoktur.

• Isı Yönetimi: Arı, kuluçka alanını (yavruları) sabit 35 derecede tutmak zorundadır. Eğer kovan gereksiz yere genişse, arı içeriyi ısıtmak için çok daha fazla bal tüketir ve yorulur.
• Bölme Tahtası Kullanımı: Arının saramadığı, üzerinde arı olmayan boş ve küflü petekleri dışarı almalısın. Arıyı bölme tahtasıyla bir köşeye sıkıştırarak “termos etkisi” yaratmalısın.

2. “Beyazlatma” Ne Anlama Gelir?

Peteklerin üst kısımlarında, çerçeve çıtalarının kenarlarında taze, bembeyaz mumlar görmeye başladıysan bu arının sana “Yerim dar, mum örecek gücüm var, bana iş ver!” deme şeklidir.

• Bu işaret, ilkbaharda arı bakımı sürecinde petek ilavesi için en doğru zamandır.

3. Petek İlavesi Stratejisi

Petek verirken “küt” diye kovanın ortasına ham petek girilmez. Şu sırayı izlemek en sağlıklısıdır:

• Sıralama: Yeni petek, kuluçka alanının (yavrulu alanın) en sonundaki çerçeve ile bal/polen olan çerçeve arasına (genellikle 2. veya sondan bir önceki sıraya) girilir.
• Ham mı? Kabarmış mı?: Hava hala serinse, arıyı yormamak için kabarmış petek vermek gelişimi hızlandırır. Eğer nektar akışı güçlüyse ve hava sıcaksa ham petek vererek arının taze mum örmesini sağlayabilirsin.

4. Hastalık ve Zararlı Mücadelesi (Varroa)

Kıştan çıkan arılarda Varroa yükü fazlaysa, yeni doğan yavrular sağlıksız ve kısa ömürlü olur. ilkbaharda arı bakımı sırasında yapılacak Varroa mücadelesi, balda kalıntı bırakmayacak organik asitlerle (Formik veya Oksalik asit) veya bakanlık onaylı ruhsatlı ilaçlarla yapılmalıdır.

5. Kovan Hijyeni ve Ekipman Revizyonu

Kış boyunca kovan tabanında biriken ölü arılar ve mum kırıntıları bakteri üretir. İlkbaharda arı bakımı planlandığında İlk fırsatta taban temizliği yapılmalı veya arılar temiz bir kovan gövdesine aktarılmalıdır. Eski, kararmış ve 3 yılı doldurmuş petekler sistemden çıkarılarak yerlerine yenileri eklenmelidir.

SSS (Sıkça Sorulan Sorular)

İlkbahar şerbetlemesi ne zaman başlar?

Gece sıcaklıkları 10°C’nin üzerine çıktığında ve arılar uçuş yapmaya başladığında başlar.

Ana arının yaşlı olduğu nasıl anlaşılır?

Yumurta düzeni bozuksa ve kovan nüfusu beslemeye rağmen artmıyorsa ana arı yenilenmelidir.

Kovan önüne polen tuzakları ne zaman takılır?

Koloni iyice güçlenmeden ve doğada polen patlaması yaşanmadan takılmamalıdır.

Yağmacılığı nasıl önlerim?

Şerbetleme akşam saatlerinde yapılmalı ve kovan girişleri daraltılmalıdır.

Kaynakça ve İleri Okuma

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı: Arıcılık Teknik Talimatnamesi.

Morse, R. A.: The Complete Guide to Beekeeping.

Genç, F.: Arıcılık ve Arı Ürünleri Teknikleri.

Scientific Beekeeping (Randy Oliver): İlkbahar besleme ve Varroa yönetimi üzerine bilimsel makaleler.

İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar

•  Arı Kovanı Çeşitleri ve Kullanım Amaçları: Doğru Kovanı Seçme Rehberi
•  Arıcılığa Nasıl Başlanır? A’dan Z’ye Başlangıç Kılavuzu
• Varroa Arı Biti Kovanda Nasıl Tespit Edilir? Doğru İzleme Yöntemleri
• Varroa Nedir? Arıcının Zorlu Çilesi.
• Kış Mevsiminde Arı Bakımı: Koloniyi Kışa Hazırlama Rehberi