Son Güncelleme 29 Ocak 2026 Yazar Hayri Güneş

Arıcılıkta sürdürülebilir bir başarı elde etmek için kovan dizilimi ve konumlandırma stratejileri, koloninin geleceğini belirleyen en temel unsurdur. Arıların hem mevsimsel geçişlere uyum sağlaması hem de maksimum kapasiteyle çalışabilmesi için kovan konumlandırma parametrelerinin bilimsel verilere dayanması gerekir.

Hatalı bir yerleşim, sadece arıların uçuş rotasını bozmakla kalmaz, aynı zamanda flora kaynaklarından yararlanma potansiyelini de ciddi oranda düşürür. Bu nedenle, bal verimini doğrudan etkileyen kovan dizilimi ve konumlandırma süreci, çevresel faktörler ve arı biyolojisiyle tam bir uyum içerisinde kurgulanmalıdır.

1. Flora ve Hammadde Kaynaklarına Göre Yanlış Mesafe Analizi

Kovan dizilimi ve konumlandırma stratejisi belirlenirken yapılan en büyük hata, arıların uçuş menzilini “sınırsız” varsaymaktır. Arı, kovanından uzaklaştığı her metrede daha fazla yakıt (bal) tüketir. Dolayısıyla, kovan dizilimi planlaması nektar kaynağının tam kalbine ya da en verimli ulaşım rotasına göre yapılmalıdır.

Mesafe ve Enerji Dengesi

Kovan dizilimi kararı verilirken arının enerji ekonomisi göz ardı edilmemelidir. Bir işçi arı, nektar kaynağına ulaşmak için harcadığı enerjiyi kendi bünyesindeki baldan karşılar. Eğer kovan dizilimi ve konumlandırma nektar kaynağından çok uzağa (örneğin 3 km üzerine) yapılırsa, arı topladığı nektarın büyük bir kısmını yolda tüketir. İdeal bir kovan konumlandırma, arının en yoğun floraya 500 metre ile 1.5 kilometre mesafede olmasını gerektirir. Bu mesafe aşıldığında “net bal verimi” dramatik şekilde düşer.

Hammadde Çeşitliliği ve Sezonluk Kesintiler

Sadece tek bir çiçek türüne güvenerek yapılan kovan konumlandırma, sezon ortasında yaşanan “disconnections” yani hammadde kesintileri nedeniyle koloninin aç kalmasına yol açabilir. Monokültür alanlarda (sadece ayçiçeği veya sadece kanola gibi) kovan dizilimi yapan arıcılar, ana kaynak kuruduğunda arıların ikame kaynak bulamayacağı gerçeğini unutmamalıdır. Stratejik kovan dizilimi ve konumlandırma, ana kaynağın yanı sıra destekleyici yan flora unsurlarını da (mera çiçekleri, ağaç polenleri) kapsamalıdır.

Yükselti Faktörü ve Çiçeklenme Takvimi

Floranın rakıma göre çiçek açma zamanı değişir; bu durum kovan konumlandırma sürecinde “zamanlama hatası” olarak karşımıza çıkar. Vadi tabanındaki çiçekler solduğunda, yukarı yamaçlardaki flora henüz açmamış olabilir. Kovan dizilimi ve konumlandırma yapılırken, bölgenin topografyası ve yükselti basamakları analiz edilerek, arının her zaman taze kaynağa ulaşabileceği bir “basamaklı yerleşim” modeli benimsenmelidir.

---

Yararlanılan Kaynaklar

Bu içerik hazırlanırken arıcılık literatüründeki temel tekniklerden ve modern apikültür yaklaşımlarından faydalanılmıştır:

• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Arıcılık Teknik Talimatnamesi (Modern Konaklama İlkeleri).
• FAO (Food and Agriculture Organization), “Beekeeping and Sustainable Livelihoods” (Enerji Dengesi ve Flora Analizi Bölümü).
• Prof. Dr. Muhsin Doğaroğlu, “Modern Arıcılık Teknikleri” (Kovan Yerleşimi ve Flora İlişkisi Üzerine Çalışmalar).

2. Uçuş Rotası ve Giriş Yönü Hataları

Arıların kovan giriş-çıkışlarında yaşadıkları her türlü fiziksel engel, koloni trafiğini yavaşlatır. Yanlış kovan dizilimi ve konumlandırma kararları, arıların iniş kalkış pistlerini kapatarak onları gereksiz bir efor sarfına iter.

Rüzgar Koridoru Yanılgısı

Kovan girişlerinin hakim rüzgarın estiği yöne bakması, arılar için en büyük teknik handikaplardan biridir. Nektar yüküyle ağırlaşmış bir arı, karşıdan esen sert bir rüzgara karşı iniş yaparken ciddi enerji kaybeder ve çoğu zaman kovan uçuş tahtasına tutunamayıp yere düşer. Kovan dizilimi ve konumlandırma yapılırken giriş deliklerinin rüzgarın arkadan veya yandan geleceği şekilde ayarlanması, arıların güvenli iniş yapmasını sağlar.

Güneş Işığı ve Mesai Başlangıcı

Arıların günlük çalışma disiplini, kovan girişine düşen ilk ışıkla başlar. Kovan dizilimi ve konumlandırma esnasında kovanların batıya veya kuzeye bakacak şekilde yerleştirilmesi, iç sıcaklığın geç yükselmesine ve arıların “mesaiye” geç başlamasına neden olur. İdeal olan, girişlerin Güneydoğu yönüne bakmasıdır; böylece sabahın ilk ışıkları kovanı ısıtarak arıları erkenden floraya yönlendirir.

Uçuş Önü Engelleri

Kovan giriş deliklerinin hemen önünde yer alan yüksek otlar, çalılar veya duvarlar, arılar için “kör nokta” oluşturur. Kovan dizilimi ve konumlandırma sürecinde, kovanın önünde en az 2-3 metrelik temiz bir uçuş koridoru bırakılmalıdır. Önü kapalı kovanlarda arılar havalanmak için dik tırmanış yapmak zorunda kalır, bu da nektar taşıma kapasitesini ve hızını doğrudan düşüren bir unsurdur.

---

Yararlanılan Kaynaklar

• Apimondia (International Federation of Beekeepers’ Associations), “Hive Management and Colony Performance Studies”.
• Doç. Dr. Devrim Oskay, “Arı Biyolojisi ve Mevsimsel Yönetim İlkeleri”.
• Cornell University – Dyce Lab for Honey Bee Research, “Optimal Hive Orientation for Maximizing Foraging Efficiency”.

3. Sıkışık ve Tek Düze Dizilim (Şaşırma Faktörü)

Kovanları tıpkı bir asker gibi yan yana ve aynı hizada dizmek, dışarıdan bakıldığında düzenli görünse de arı dünyasında büyük bir karmaşaya neden olur. Kovan dizilimi ve konumlandırma sürecinde çeşitlilik yaratmamak, arıların kendi evlerini bulmasını zorlaştırarak verimi düşürür.

Drift (Kayma) Olgusu ve Riskleri

Arıların karıştırma hatası yaparak yanlış kovana girmesine literatürde “Drift” (kayma) denir. Tek düze bir kovan dizilimi ve konumlandırma yapıldığında, özellikle rüzgarlı havalarda nektar yüklü arılar en uçtaki kovanlara yığılırken, ortadaki kovanlar nüfus kaybeder. Bu durum sadece koloni güç dengesini bozmakla kalmaz; varroa gibi parazitlerin ve bulaşıcı hastalıkların arılık içinde hızla yayılmasına zemin hazırlar.

Doğrusal Dizilim Yerine Grup Düzeni

Modern arıcılıkta, kovanları uzun bir hat boyunca dizmek yerine kümelendirme yöntemi önerilir. Kovan dizilimi ve konumlandırma planında “U” tipi, “V” tipi veya kovanların girişlerinin farklı yönlere baktığı dairesel gruplar tercih edilmelidir. Bu geometrik çeşitlilik, her koloninin kendine has bir “hava sahası” ve giriş kimliği kazanmasını sağlayarak kovanlar arası karışıklığı %80 oranında azaltır.

Yönlendirme İşaretlerinin Stratejik Rolü

Arılar çevrelerindeki nirengi noktalarını kullanarak yollarını bulurlar. Kovan dizilimi ve konumlandırma sahasında kovanların farklı renklere boyanması (özellikle arıların görebildiği mavi, sarı ve beyaz tonları), kovanların önüne farklı geometrik şekiller çizilmesi veya arılığa yakın büyük kaya/ağaç gibi doğal işaretlerin kullanılması hayati önem taşır. Bu işaretler, tarlacı arının hedefe doğrudan kilitlenmesini sağlayarak zaman kaybını önler.

---

Yararlanılan Kaynaklar

• Thomas D. Seeley, “Honeybee Democracy” (Kovan Seçimi ve Navigasyon Mekanizmaları Üzerine Araştırmalar).
• Beekeeping Science Society, “The Impact of Hive Arrangement on Foraging Behavior and Disease Transmission”.
• Uluslararası Arıcılık Araştırmaları Derneği (IBRA), “Spatial Distribution of Beehives and Colony Health”.

4. Mikro Klima ve Nem Yönetimini İhmal Etmek

Kovanın konumu, koloni içerisindeki termal dengeyi belirler. Yanlış kovan dizilimi ve konumlandırma nedeniyle oluşacak aşırı nem veya ani ısı değişimleri, arıların kış salkımını bozmasına ya da yavru çürüklüğü gibi hastalıklara davetiye çıkarmasına neden olur.

Çukur Alan Tuzağı

Vadi tabanları veya etrafı kapalı çukur bölgeler, geceleri soğuk havanın ve sisin toplandığı “soğuk hava gölleri” oluşturur. Kovan dizilimi ve konumlandırma bu tip alanlarda yapıldığında, kovanlar kış boyunca nemli ve dondurucu bir havaya maruz kalır. Arılar iç sıcaklığı korumak için daha fazla bal tüketir ve bahara yorgun, zayıf ya da sönmüş kolonilerle girilir.

Zemin Teması ve Taban Havalandırması

Kovanları doğrudan toprak üzerine yerleştirmek, kovan dizilimi ve konumlandırma sürecinde yapılan en yaygın fiziksel hatadır. Topraktan yükselen nem, ahşap kovanın tabanını çürütürken içerideki rutubeti artırır. Nemli bir kovan, mantar hastalıkları için mükemmel bir ortamdır. Kovanlar mutlaka sehpalar üzerine, yerden en az 30-50 cm yükseğe yerleştirilerek kovan altından hava akışı sağlanmalıdır.

Gölge Yönetimi ve Termoregülasyon

Yaz aylarında kovanın gün boyu direkt güneş altında kalması, kovan içi sıcaklığın 35°C üzerine çıkmasına neden olur. Bu durumda arılar nektar toplama mesaisini bırakıp kovanı soğutmak için su taşımaya ve kanat çırparak havalandırma yapmaya başlar. Stratejik kovan dizilimi ve konumlandırma, kovanların öğle güneşinden korunduğu, sabah güneşini ise doğrudan aldığı (mümkünse ağaç altı veya gölgelik alanlar) bir planı kapsamalıdır.

---

Yararlanılan Kaynaklar

• Dr. Jeff Pettis, “Honey Bee Colony Health and Environmental Stressors”.
• Journal of Apicultural Research, “The Effect of Microclimate on Overwintering Success in Honey Bees”.
• Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği (TAB), “Arılık Tesisi ve Kovan Yerleştirme Standartları”.

5. Koruma ve Güvenlik Stratejisi Eksikliği

Arıları yerleştirirken sadece onların rahatını değil, çevredeki potansiyel tehditlerin erişilebilirliğini de hesaplamak zorundayız. Yanlış kovan dizilimi ve konumlandırma kararları, arılığı adeta bir hedef haline getirebilir.

Yırtıcı ve Zararlı Erişimi

Doğal yaşam alanlarının içinde yapılan kovan dizilimi ve konumlandırma, ayı, domuz ve porsuk gibi büyük memelilerin yanı sıra arı kuşu gibi kanatlı zararlıları da hesaba katmalıdır. Kovanlar, yabani hayvanların göç veya su yolları üzerine konulmamalıdır. Özellikle ayı tehdidi olan bölgelerde kovanların yüksek platformlara yerleştirilmesi veya elektro-şoklu çit sistemleriyle çevrelenmesi, kovan dizilimi ve konumlandırma stratejisinin ayrılmaz bir parçası olmalıdır.

İnsan ve İlaç Etkileşimi

Arılığın yerleşim yerlerine veya yoğun tarım arazilerine çok yakın olması, iki yönlü bir risk taşır. Kovan dizilimi ve konumlandırma yapılırken, zirai ilaçlamanın (pestisitlerin) arıları zehirlemeyeceği bir mesafe (mümkünse rüzgar üstü) seçilmelidir. Ayrıca, insan trafiğinin yoğun olduğu yolların kenarına yapılan hatalı kovan dizilimi ve konumlandırma, hem arıların saldırganlaşmasına hem de hırsızlık vakalarına davetiye çıkarabilir.

Doğal Afet Pozisyonu

Arazinin topografik yapısı, ani hava olaylarında kovanların kaderini belirler. Kovan dizilimi ve konumlandırma yapılırken kuru dere yatakları, heyelan riski taşıyan dik yamaçlar veya rüzgarın fırtınaya dönüştüğü açık tepelerden kaçınılmalıdır. Kovanların zemine sabitlenmesi ve su taşkınlarına karşı eğimli bir drenaj hattı üzerinde bulunması hayati önemdedir.

---

Yararlanılan Kaynaklar

• USDA (United States Department of Agriculture), “Protecting Honey Bees from Wildlife and Environmental Hazards”.
• Bee Culture Magazine, “Security in the Apiary: Theft and Predator Management”.
• Prof. Dr. Levent Aydın, “Arı Sağlığı ve Hastalıkları” (Zararlı Yönetimi ve Konumlandırma Bölümü).

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kaynakça

• Doğaroğlu, M. (2020). Modern Arıcılık Teknikleri. (Genişletilmiş 7. Baskı). Ankara: Savaş Yayınevi. (Kovan yerleşimi, mikro klima yönetimi ve enerji ekonomisi üzerine temel başvuru kaynağı).
• Seeley, T. D. (2010). Honeybee Democracy. Princeton University Press. (Arıların koloni yerleşimi ve yön bulma mekanizmaları üzerine bilimsel saha araştırmaları).
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. Arıcılık Teknik Talimatnamesi. Hayvancılık Genel Müdürlüğü, Arıcılık Daire Başkanlığı Yayınları. (Türkiye coğrafyasına uygun konaklama ve flora kullanım standartları).
• FAO (Gıda ve Tarım Örgütü). Beekeeping and Sustainable Livelihoods. Rome. (Sürdürülebilir arıcılıkta arazi yönetimi ve hammadde kaynaklarının korunması üzerine uluslararası raporlar).
• Crane, E. (1990). Bees and Beekeeping: Science, Practice and World Resources. Cornell University Press. (Küresel çapta kovan dizilimi varyasyonları ve çevre etkileşimi).
• Sammataro, D., & Avitabile, A. (2011). The Beekeeper’s Handbook. Cornell University Press. (Uçuş rotası engelleri ve kovan içi nem kontrolü üzerine pratik teknikler).
• Journal of Apicultural Research. Impact of Colony Spatial Distribution on Foraging Success. (Arıların mesafe ve enerji dengesi üzerine hakemli akademik makaleler).