Son Güncelleme 2 Şubat 2026 Yazar Hayri Güneş

Varroa ile sentetik mücadele, günümüz modern arıcılığında kolonilerin sürdürülebilirliği için başvurulan en keskin, ancak bir o kadar da riskli yöntemlerin başında gelmektedir. Arıcıların, kovanlarını istila eden bu sinsi parazite karşı hızlı sonuç almak adına tercih ettiği yüksek etkili kimyasallar, arı sağlığını korumak ile bal kalitesini riske atmak arasındaki ince çizgide durur.

Ancak, en çok kullanılan bu “ağır silahların” uygulama kolaylığı, çoğu zaman uzun vadeli ekolojik yıkımları ve balda biriken kalıntı tehlikelerini gölgede bırakmaktadır. Bu yazımızda, varroa ile sentetik mücadelenin perde arkasındaki gerçekleri, kullanılan etken maddelerin gücünü ve sektörden gizlenen sessiz tehlikeleri tüm çıplaklığıyla mercek altına alıyoruz.

Varroa İle Sentetik Mücadele Neden Bir “Zorunluluk” Haline Geldi?

Arıcılıkta varroa ile sentetik mücadele, genellikle bir tercih değil, koloninin sönmesini engellemek için başvurulan son kale olarak görülür. Doğal yöntemlerin yetersiz kaldığı kritik eşiklerde, bu ağır silahların devreye girmesinin temel nedenleri şunlardır:

Varroa Destructor İle Biyolojik Mücadelenin Tıkandığı Noktalar

Biyolojik ve mekanik yöntemler (erkek arı gözü kesme, pudra şekeri uygulaması vb.) çevre dostu olsa da, popülasyon patlaması yaşanan dönemlerde savunmasız kalmaktadır.

• Hız Faktörü: Biyolojik yöntemler varroa popülasyonunu %30-50 oranında baskılarken, yoğun istilalarda bu oran koloniyi kurtarmaya yetmez.
• İşçilik Maliyeti: Binlerce kovanı olan ticari bir işletmede, her kovanla birebir biyolojik mücadele yapmak zaman ve iş gücü açısından sürdürülebilir değildir.
• İklimsel Kısıtlar: Organik asitlerin (formik, oksalik) etkili olabilmesi için belirli bir sıcaklık aralığı gerekirken, varroa ile sentetik mücadele her türlü hava koşulunda daha stabil sonuçlar verir.

Sentetik Akarisitlerin (İlaçların) Hızlı Çözüm Sunma Cazibesi

Zamanla yarışan arıcı için sentetik akarisitler, bir nevi “yoğun bakım” müdahalesi gibidir.

• Yüksek Ölüm Oranı (Knock-down Etkisi): Sentetik bir şerit veya duman uygulaması, 24-48 saat gibi kısa bir sürede varroaların %95’inden fazlasını dökebilir. Bu “mucizevi” hız, arıcının panik anındaki en büyük sığınağıdır.
• Uygulama Kolaylığı: Kovanın içine bırakılan tek bir şeridin haftalarca etki etmesi, arıcının operasyonel yükünü minimize eder.
• Ekonomik Kaygı: Koloninin tamamen sönmesi demek, büyük bir sermaye kaybı demektir. Bu noktada arıcı, “balda kalıntı” riskini, “koloniyi tamamen kaybetme” riskine tercih etmek zorunda kalır.

Cephenin 4 Ağır Silahı: En Çok Kullanılan Etken Maddeler

Varroa ile savaşta kullanılan bu sentetik akarisitler, parazitin sinir sistemini hedef alarak felce uğratır. Ancak her birinin “ateş gücü” ve bıraktığı iz başkadır.

1. Amitraz (Duman ve Şerit): En Popüler Güç

Dünya genelinde ve Türkiye’de en yaygın kullanılan etkendir. Genelde duman (fümigasyon) veya yavaş salınımlı plastik şeritler halinde uygulanır.

• Etki Mekanizması: Varroanın sinir sistemindeki oktopamin reseptörlerini hedef alır. Paraziti aşırı uyararak kovan tabanına düşmesini sağlar.
• Cazibesi: Uygulaması son derece pratiktir ve bal mumu içinde diğer maddelere göre daha az birikim yapar (çabuk parçalanır).
• Kritik Uyarı: Amitraz, düşük sıcaklıklarda etkisini yitirebilir ve yanlış dozajda kraliçe arının yumurtlama düzenini bozabilir.

2. Flumethrin: Temas Yoluyla Öldürücü Güç

Sentetik piroidler grubuna aittir. Genellikle plastik şeritlere emdirilmiş halde, arıların üzerinden geçerek birbirlerine bulaştırması (temas) prensibiyle çalışır.

• Etki Mekanizması: Sodyum kanallarını açık tutarak varroanın sinirsel iletimini felç eder.
• Plastik Şeritlerin Dünyası: Uzun süreli salınımı sayesinde, kovan içindeki kapalı yavrulu alanlardan çıkan yeni varroaları da avlar.
• Kritik Uyarı: Kalıntı riski yüksektir ve Varroa popülasyonları bu maddeye karşı çok hızlı direnç geliştirebilir.

3. Fluvalinate: Eski Toprak

1980’lerden beri sahada olan, arıcılığın en eski sentetik silahlarından biridir. Flumethrin ile benzer bir kimyasal aileye (piroidler) üyedir.

• Tarihçesi ve Etkinliği: İlk çıktığında %99 başarı sağlarken, bugün dünya genelinde en çok direnç kazanılan maddedir. Birçok bölgede “etkisiz” kabul edilse de hala kombinasyonlarda yer bulur.
• Kritik Uyarı: Balmumunda en uzun süre (yıllarca) kalan maddelerden biridir. Kovanın kimyasal yükünü kalıcı olarak artırır.

4. Coumaphos: Organofosfat Grubu

Listenin “en ağır” ve en sert topudur. Diğer ilaçların fayda etmediği, kontrolden çıkmış istilalarda son çare olarak görülür.

• Etki Mekanizması: Bir kolinesteraz inhibitörüdür. Parazitin sinir sistemini tamamen bloke eder.
• En Ağır Top: Çok güçlü bir akarisittir ancak arı toksisitesi de en yüksek olan maddedir.
• Kritik Uyarı: İnsan sağlığı açısından en riskli gruptur. Birçok ülkede balda kalıntı limitleri nedeniyle yasaklanmış veya çok sıkı denetime tabi tutulmuştur.

---

Etken Madde	Uygulama Biçimi	Direnç Riski	Kalıntı Süresi
Amitraz	Duman / Şerit	Orta	Düşük
Flumethrin	Şerit	Yüksek	Orta
Fluvalinate	Şerit	Çok Yüksek	Çok Yüksek
Coumaphos	Toz / Sıvı / Şerit	Yüksek	Çok Yüksek

Gizlenen Tehlikeler: Madalyonun Karanlık Yüzü

Kimyasal müdahale, kısa vadede varroa dökümü sağlasa da kovan ekosisteminde kalıcı hasarlar bırakır. İşte varroa ile sentetik mücadele sırasında göz ardı edilen o kritik tehlikeler:

1. Kalıntı Sorunu: Balda ve Balmumu İçinde Biriken İzler

Sentetik akarisitlerin çoğu yağda çözünen (lipofilik) karakterdedir. Bu durum, ilacın sadece varroayı öldürmekle kalmayıp kovanın “hafızasına” yani balmumuna kazınmasına neden olur.

• Balmumu Birikimi: Özellikle Fluvalinate ve Coumaphos gibi maddeler balmumunda yıllarca bozulmadan kalabilir. Arıların üzerine bastığı, yavruların içinde büyüdüğü zemin zamanla bir kimyasal depoya dönüşür.
• Tüketici Riski: Balda tespit edilen kalıntılar, hem ihracat engellerine yol açar hem de insan sağlığı üzerinde uzun vadeli riskler taşır.

2. Direnç Gelişimi: “Öldürmeyen Acı Güçlendirir”

Bilinçsiz ve sürekli aynı etken maddeyle yapılan varroa ile sentetik mücadele, paraziti yok etmek yerine onu daha dirençli hale getirir.

• Süper Varroalar: İlaç dozundan sağ kurtulan az sayıda varroa, bu direnç genlerini yavrularına aktarır. Birkaç sezon sonra, eskiden %99 etkili olan bir ilaç, varroalar için adeta bir “vitamin” haline gelir.
• Dozaj Çıkmazı: Arıcı, ilacın etki etmediğini gördükçe dozu artırır; bu da direnç sarmalını daha da hızlandırır.

3. Kraliçe ve Erkek Arı Üzerindeki Etkiler: Genetik Geleceğin Sarsılması

Sentetik kimyasallar sadece paraziti değil, koloninin kalbi olan damızlık arıları da vurur.

• Kraliçe Arı: Yapılan araştırmalar, yoğun sentetik mücadelenin kraliçe arının yumurtalık gelişimini olumsuz etkilediğini ve ömrünü kısalttığını göstermektedir.
• Erkek Arı Fertilitesi: Özellikle Amitraz ve Coumaphos, erkek arıların sperm kalitesini ve miktarını düşürerek koloninin genetik devamlılığını tehlikeye atar.

4. Sinerjik Etki: Kovandaki “Kokteyl Zehirlenmesi”

Belki de en az bilinen tehlike, farklı kimyasalların bir araya geldiğinde yarattığı katlanmış etkidir.

• 1+1 > 2 Denklemi: Arıcı, Varroa için bir ilaç, tarım arazilerinden gelen pestisitler ve belki de kovan temizliği için başka bir madde kullandığında, bu maddeler birbirlerinin toksisitesini artırır.
• Sessiz Çöküş: Tek başına öldürücü olmayan düşük dozlardaki kimyasallar, kovan içinde birleşerek arıların bağışıklık sistemini tamamen çökertebilir.

Sentetik ilaçlar her ne kadar güçlü olsalar da, bir cerrah titizliğiyle kullanılmadıklarında kovan için birer zehre dönüşürler. Varroa ile sentetik mücadele sürecinde yapılan stratejik hatalar, arıcının kendi bindiği dalı kesmesine neden olur.

İşte en sık düştüğümüz hatalar ve kaçınılması gereken noktalar:

---

Stratejik Hatalar: Nerede Yanlış Yapıyoruz?

Doz Aşımı ve “Daha Fazlası İyidir” Yanılgısı

Arıcılar arasında yaygın olan “ilaç miktarını artırırsak varroayı kökten çözeriz” düşüncesi, varroa ile sentetik mücadele başarısını baltalayan en büyük etkendir.

• Arı Toksisitesi: Belirlenen dozun üzerine çıkmak, varroayı öldürürken arıların sinir sistemini de ağır hasara uğratır. Bu durum, koloninin kışlama yeteneğini ve tarlacı arıların yön bulma kabiliyetini yok eder.
• Direnç Tetikleyici: Bilinçsiz doz artırımı, hayatta kalan dirençli parazitlerin “süper varroa” nesillerini başlatmasına zemin hazırlar.

Yanlış Zamanlama: Geç Kalınan Müdahale

Zamanlama hatası, yapılan mücadelenin etkisini sıfıra indirebilir.

• Bal Akımı Dönemi: Varroa ile sentetik mücadele asla bal akımı sırasında yapılmamalıdır. Bu dönemde yapılan müdahaleler balda kalıntı riskini %100’e çıkarır.
• Yavru Döngüsü: Sentetik şeritlerin kovan içinde çok uzun süre (6 haftadan fazla) tutulması, düşük dozda ilaca maruz kalan varroaların bağışıklık kazanmasına neden olur.

Ruhsatsız ve Tarım İlacı Kökenli Ürün Kullanımı

En tehlikeli stratejik hata, maliyeti düşürmek adına başvurulan merdiven altı yöntemlerdir.

• Tarım İlacı Tuzağı: Pamuk veya meyve bahçeleri için üretilen (agrokimyasal) ilaçların kovan içine sokulması tam bir felakettir. Bu ilaçlar arılar için stabilize edilmemiştir ve içerisindeki çözücüler arı ölümlerine yol açar.
• Kontrolsüz İçerik: Ruhsatsız ürünlerde etken madde miktarı belirsizdir. Bu belirsizlik, varroa ile sentetik mücadele sırasında ya hiç sonuç alamamanıza ya da tüm kovanı söndürmenize neden olur.

Özetle: Neden Kaybediyoruz?

Aşağıdaki tablo, yanlış uygulamaların sonuçlarını net bir şekilde özetlemektedir:

Hata Türü	Beklenen Sonuç	Gerçekleşen Zarar
Yüksek Doz	Tam temizlik	Arı ölümü ve yoğun kalıntı
Yanlış Zaman	Koruma	Balda kimyasal kirlilik
Tarım İlacı	Ucuz çözüm	Koloni çöküşü ve balmumu zehirlenmesi

Sonuç: Akıllı Savaşçı Olmak

Arıcılıkta zafer, en ağır kimyasalı kullanana değil, kovanın biyolojisini en iyi yönetene aittir. Varroa ile sentetik mücadele araçlarını birer bağımlılık değil, birer geçiş aşaması olarak kullanarak kolonilerimizi daha dirençli hale getirebiliriz.

Entegre Zararlı Yönetimi (IPM) Prensibi

Modern arıcılığın altın kuralı olan IPM (Integrated Pest Management), tek bir silaha güvenmek yerine çok yönlü bir savunma hattı kurmayı öğretir.

• Eşik Değer Takibi: İlaç kutusuna uzanmadan önce varroa sayımı yapılmalı; eğer istila belirli bir eşiğin altındaysa kimyasal müdahaleden kaçınılmalıdır.
• Mekanik Destek: Erkek arı gözlerinin kesilmesi ve kovan altlığı yönetimi gibi teknikler, varroa ile sentetik mücadele yükünü %30-40 oranında hafifletir.

Sentetiklerden Organik Asitlere Geçiş Köprüsü

Kimyasal döngüsünden kurtulmanın yolu, sentetikleri tamamen terk etmek değil, onları organik asitlere (Formik, Oksalik, Laktik asit) giden bir köprü olarak kullanmaktır.

• Kalıntısız Gelecek: Organik asitlerin doğru kullanımı, balda ve balmumunda kalıntı bırakmaz, tüketici güvenini maksimize eder.
• Direnç Kırıcı: Varroa, organik asitlere karşı biyolojik yapısı gereği kolay kolay direnç geliştiremez. Bu yüzden varroa ile sentetik mücadele sonrası yapılacak bir organik asit rotasyonu, hayatta kalan “dirençli” parazitleri temizlemek için en akıllı hamledir.

Son Söz: Doğru Silah, Doğru Zaman

Unutmayın, en iyi ilaç en az kullanılan ilaçtır. Varroa ile sentetik mücadele, cebinizdeki son kurşun olmalıdır. Arılarınızı kimyasalların gölgesinden çıkarıp, doğanın dengesiyle uyumlu bir savunma sistemine geçirdiğinizde, sadece balınızın kalitesi değil, kolonilerinizin ömrü de artacaktır.

---

Önemli Not: “Akıllı Savaşçı” her zaman şu formülü hatırlar:

Sürdürülebilirlik = {Sağlıklı Arı + Temiz Balmumu} / {Minimum Kimyasal}

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Hazırlanan bu rehber, aşağıdaki bilimsel otoritelerin ve uluslararası arıcılık standartlarının verileri ışığında oluşturulmuştur:

• Honey Bee Health Coalition (HBHC): “Tools for Varroa Management: A Guide to Effective Varroa Sampling and Control” (2022-2025 Güncel Rehberleri).
• FAO (Gıda ve Tarım Örgütü): “Good Beekeeping Practices for Sustainable Apiculture” – Arıcılıkta İlaç Kalıntıları ve Sentetik Mücadele Standartları.
• Rosenkranz, P., Aumeier, P., & Ziegelmann, B.: “Biology and control of Varroa destructor” – Journal of Invertebrate Pathology (Sentetiklerin etki mekanizmaları üzerine temel literatür).
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı: Veteriner Tıbbi Ürünler Rehberi (Ruhsatlı Arı İlaçları ve Kullanım Talimatları).
• EFSA (Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi): “Pesticide Residues in Honey and Other Apicultural Products” – Kalıntı Sorunu ve Sinerjik Etki Analiz Raporları.
• BİSAM (Arıcılık Araştırma Merkezi): Varroa ile Mücadelede Direnç Yönetimi ve IPM Stratejileri Teknik Notları.